Michel Faber - Het vuurevangelie

Wat? Het vijfde evangelie.

Wie? Michel Faber (Den Haag, 1960) groeide op in Australië en woont in Schotland. Zijn Lelieblank, scharlakenrood werd wereldwijd een groot succes.

Genre: roman

Sterren: ***

Zijn armen beefden schrikbarend terwijl Hij trachtte zich op te trekken, om vervolgens weer omlaag te zakken, waarna zijn ingewanden zich ontsloten. Zijn urine viel op mijn aangezicht, en iets onwelriekend waterigs liep langs het kruis omlaag op mijn hand. Ik hoorde gelach opstijgen uit het groepje omstanders en een hees advies in de Romeinse tongval. Doch het raakte mij niet. De urine van onze Zaligmaker brandde op mijn voorhoofd, brandde door mijn schedel, recht in mijn ziel. Mijn ogen werden verblind, doch ik kon scherper zien dan ooit tevoren.

Recensie: Spreek de naam Michel Faber uit, en iedere boekenliefhebber denkt spontaan aan Lelieblank, scharlakenrood, zijn vuisdikke bestseller uit 2003. Of zijn nieuwe boek die status zal overnemen, valt te betwijfelen. Niet omdat het een slecht boek is, maar omdat het niet helemaal waarmaakt wat het belooft. Het boek zou namelijk 'een scherpe aanklacht' zijn 'tegen religieus fundamentalisme'. 'Een provocerende, maar vaak ook zeer geestige visie op onze maatschappij.' Een aanklacht met geestige passages, jawel. Maar scherp of provocerend? Nou, neen. Het verhaal zou er zich nochtans perfect toe lenen.

De Canadese wetenschapper Theo Griepenkerl stuit in Irak op een verborgen schat: negen papyrusrollen die niets minder dan het vijfde evangelie bevatten. Een tekst die de andere evangelisten op cruciale punten tegenspreekt en Jezus van zijn voetstuk haalt. Griepenkerl smokkelt de rollen het land uit en maakt er een bestseller van. Dan pas gaan de poppen aan het dansen. Er zijn believers en non-believers. Er zijn er die een groot complot ontwaren tegen de christenen en er zijn er die een groot complot ontwaren tegen de islam. Er zijn er zelfs die schieten op de boodschapper. Bijna letterlijk.

Het vuurevangelie is wel degelijk een aanklacht tegen fundamentalisme in alle religies, en ook wel tegen religie op zich. Maar Faber heeft gekozen voor een lichte en geestige stijl en inhoud, waardoor het boek nog moeilijk een vuist kan maken. Ook de fragmenten uit de oude geschriften zijn niet echt wereldschokkend te noemen. Misschien is dat ook wel de kunst: een zwaar onderwerp licht verteerbaar maken. Niettemin: Michel Faber blijft nog even die van Lelieblank, scharlakenrood.

Meer van Michel Faber: Lelieblank, scharlakenrood
Links: Wikipedia (Engels) - De Bezige Bij - recensie van Trouw.nl

Het vuurevangelie van Michel Faber - oorspronkelijke titel The Fire Gospel - verscheen bij De Bezige Bij in januari 2009, vertaald uit het Engels door Harm Damsma en Niek Miedema.
205 pagina's, isbn 9789023430049

Matti Y. Joensuu - Het duivenritueel

Wat? Onrust in de metro.

Wie? Matti Y. Joensuu (Finland, 1948) is inspecteur in Helsinki en misdaadauteur.

Genre: misdaadroman

Sterren: ****

Moeilijk was het niet, een mens doden. Niet moeilijker dan een duif doden. Meer dan een licht duwtje was er niet voor nodig - uiteraard wel op het juiste tijdstip en de juiste plaats. Hij had bij uitstek een zesde zintuig voor dat soort situaties, of liever gezegd, in zekere zin dienden die zich bij hem aan: hups, en kijk aan, daar kwam het vlees al los van de botten en daar spatten de ingewanden al tegen het grind, en de wervels en gewrichten stuiterden als bonen in het rond, en de ziel verdween geheel uit die vuiligheid die van de mens een vraatzuchtige duivel maakte. Hij wist het. Want hij had het gezien, en hij had met zijn eigen neus de lieflijk-walgelijke geur van rauw mensenvlees geroken.

Recensie: Hun voornamen zijn bedrieglijk eenvoudig: ze heten Matti, Timo, Jari of Mikko. Hun achternamen zijn dan weer lastiger te construeren, maar ze klinken wel poëtisch, beeld ik me in. De genaamde Joensuu maakt in Finland al jaren het mooie weer met zijn boeken rond inspecteur Harjunpää, en na acht jaar afwezigheid (De honger naar liefde, Signature, 2000) kreeg de Nederlandse markt nog eens een vertaling voorgeschoteld. Harjunpää ja pahan pappi. Geweldige alliteratie, maar om vergelijking met een Suske en Wiskealbum te vermijden (De moordende metro? De dodende duif?) simpelweg vertaald als Het duivenritueel.

De uitvoerder van dat ritueel is een oudere man die rondwaart in de gangen en tunnels van het metronetwerk van Helsinki. Hij is er vast van overtuigd dat hij offers moet brengen om de Voedster te plezieren, zijn eigen persoonlijke oppergodin, en helaas blijft het niet bij duiven. Op een of andere manier heeft hij een tienermeisje, Leena, in zijn macht gekregen. Haar vriend Matti dreigt hetzelfde lot te ondergaan en een speelbal te worden in de handen van de man die intussen al een paar metromoorden op zijn naam heeft staan. Inspecteur Harjunpää - Timo voor de vrienden - heeft de taak alle puzzelstukjes bijeen te brengen en erger te voorkomen.

Joensuu brengt heel overtuigend de problematiek van de gebroken gezinnen onder de aandacht. Kinderen die niet weten waarheen ze kunnen, en zich dan maar richten tot een wildvreemde, een soort priester die helaas niet veel goeds van plan is. Het duivenritueel vraagt wat gewenning enkele hoofdstukken lang, maar eens Joensuu van start gaat, is hij niet meer te houden. Kiitos, herra Joensuu.

Links: BlueOwl Books - recensies van crimezone.nl, ezzulia.nl, Ine Jacet (misdaadromans.nl) en Trouw
Google Maps: Het duivenritueel op de wereldkaart

Het duivenritueel van Matti Y. Joensuu - oorspronkelijke titel Harjunpää ja pahan pappi - verscheen bij Q in het najaar van 2008, vertaald uit het Fins door Annemarie Raas.
332 blz, isbn 9789021434742

John Boyne - De scheepsjongen

Wat? Heibel op de Bounty.

Wie? John Boyne (Dublin, 1971) is de auteur van bestseller De jongen in de gestreepte pyjama.

Genre: avonturenroman

Sterren: ****

Er zijn momenten dat je dapper moet zijn en momenten dat je iemand een pistool moet geven zodat hij op een eervolle manier de wereld kan verlaten, en dat was zo'n moment. Mijn knieën knikten, en voordat ik het wist, werd ik meegenomen door een deur naar wat? Naar een jaar vol martelingen en gewelddadigheden? Honger en wreedheid? Ik durfde er niet over na te denken.

Recensie: Het verhaal van de muiterij op de Bounty in 1789 is door de jaren heen al verschillende keren geschreven en verfilmd. Het schip van de Royal Navy voer naar Tahiti om er broodboompjes op te halen. De bemanning mocht er vijf maanden lang aan wal wonen en werd al snel gewoon aan het luilekkerleventje op het paradijselijke eiland. Drie weken na aanvatten van de terugreis brak muiterij uit. De kapitein en zijn getrouwen werden overboord gezet in een sloep. De anderen keerden terug naar Tahiti en verder naar Pitcairn.

John Boyne, gekend van de onmisbare bestseller De jongen in de gestreepte pyjama, doet het verhaal nog eens over, maar dit keer vanuit het oogpunt van de scheepsjongen, John Jacob Turnstile, een boefje uit Portsmouth dat overdag uurwerken jat en 's nachts onder dwang van de huisbaas rijke heren pleziert. Jacob hangt een gevangenisstraf boven het hoofd, maar die wordt kwijtgescholden op voorwaarde dat hij aanmonstert op de Bounty. Als knechtje van de kapitein is Jacob zowel op de hoogte van de beraadslagingen van de officiers als van de bekommernissen van de bemanning. Vooral van de kapitein leert Jacob belangrijke lessen terwijl hij opgroeit tot een sterke jongeman en afrekent met de demonen uit het tehuis in Portsmouth.

Het verhaal van de Bounty mag dan al gekend zijn, toch is De scheepsjongen een must voor de liefhebber van historische avonturenromans à la Hornblower. In een vlotte stijl vertelt Boyne niet alleen over het zware leven op de Bounty, maar ook over vriendschap, eer en trouw. Driewerf hoera voor de scheepsjongen.

Links: wikipedia (Engels) - eigen website - uitgeverij Arena - recensie van nu.nl
Google Maps: De scheepsjongen op de wereldkaart

De scheepsjongen van John Boyne - oorspronkelijke titel The Mutiny on the Bounty - verscheen bij Arena in het najaar van 2008, vertaald uit het Engels door Carla Benink.
463 blz, isbn 9789089900012

Jonathan Littell - De Welwillenden

Wat? Naar de hel en terug (x3).

Wie? Jonathan Littell (New York, 1967) ontving voor zijn Franstalige literaire debuut De Welwillenden de Prix Goncourt.

Genre: historische roman

Sterren: ****

Ik ben schuldig en u niet, mooi zo. Maar u zou toch in staat moeten zijn tegen uzelf te zeggen dat u ook zou hebben gedaan wat ik deed. Misschien met minder inzet, misschien ook met minder wanhoop, maar toch op de een of andere manier. De moderne geschiedenis heeft meen ik intussen afdoende bewezen dat iedereen, of vrijwel iedereen, in een bepaalde combinatie van omstandigheden doet wat hem wordt opgedragen: en neemt u me niet kwalijk, maar er is weinig kans dat u een uitzondering bent, net zomin als ik.

Recensie: Kan je als mens drie keer naar de hel en terug? SS-officier Max Aue doet het in De Welwillenden, het literaire debuut en nu al magnus opus van Jonathan Littell. De eerste keer superviseert Aue de opruiming van de Oekraïense joden. Ravijnen worden gevuld met kadavers, als de slachtoffers al niet eerst hun eigen graf moeten delven. Aue staat met afkeer te kijken naar sommige van zijn collega's die een duivels genoegen scheppen in het ombrengen van de 'vijand'. Zelf is hij niet zo sadistisch aangelegd, maar toch: wat moet, moet. Het joodse gevaar dreigt, een oplossing is noodzakelijk.

De tweede hel vindt Aue aan het front in Stalingrad, waar de kansen voor de Duitsers beginnen te keren. Na een gedwongen aftocht uit Stalingrad wordt Aue gepromoveerd naar de dichtste kringen rond Reichsführer Heinrich Himmler. Zijn nieuwe taak, voldoende arbeidskrachten vinden voor de Duitse wapenfabrieken, brengt hem tot op de stoep van de gaskamers van Auschwitz. En dan wenkt de derde hel: de krankzinnigheid slaat toe. De homoseksualiteit van Aue krijgt een verklaring in getormenteerde familiebanden: zijn verdwenen vader, een incestueuze relatie met zijn tweelingzus, zijn moeder die op mysterieuze wijze aan haar einde komt.

De schrijnende scènes wisselen elkaar af. Moordpartijen worden minutieus beschreven. De vorderingen aan het front komen uitgebreid aan bod. Tussendoor Aues strubbelingen met collega's en vooral zichzelf. Maar het meest revelerende aan De Welwillenden is de logica achter de holocaust. De drijfveren van de nazi's en van die duizenden soldaten en officieren die niet alleen een heel volk, maar ook psychiatrisch zieken, zigeuners en homo's doden omdat één man dat zo wil. Zou eenieder zo handelen, mochten de omstandigheden het vereisen? Ja, denkt Aue, en dat is een angstwekkende conclusie van een toch al hels boek.

Links: wikipedia - De Arbeiderspers - recensies van parool.nl, Trouw, 8weekly, Humo en Cutting Edge
Google Maps: De Welwillenden op de wereldkaart

De Welwillenden van Jonathan Littell - oorspronkelijke titel Les Bienveillantes - verscheen bij De Arbeiderspers in 2008, vertaald uit het Frans door Jeanne Holierhoek en Janneke van der Meulen.
981 pagina's, isbn 9789029566544

Andrea Camilleri - De eerste zaak van Montalbano

Werkster, al op haar tiende, analfabeet, waarschijnlijk verkracht op haar vijftiende, in verwachting, in elkaar geslagen, ondeskundig geaborteerd, dat slagerswerk had haar op het randje van de dood gebracht, daarna weer werkster en gedwongen om in een voormalig varkenskot te bivakkeren. Zelfs die arrestantencel leek haar vast een kamer in een groot hotel. Nou dan, dan komt nu de vraag: kan een commissaris dan misschien even de aandrang voelen om dat meisje vrij te laten, haar die revolver terug te geven en tegen haar te zeggen dat ze mag neerschieten wie ze maar wil?

****

In alle Montalbano-verhalen die tot nu toe vertaald zijn - dit voorjaar verschijnt er weer eentje bij Prometheus - is onze geliefde grappig-chagrijnige commissaris steevast een door de wol geverfde plantrekker, van het soort dat zijn zin doet, maar zich uiteindelijk altijd weet te redden. Hoe is dat ooit begonnen, vraagt de geïnteresseerde lezer zich af. De eerste zaak van Montalbano biedt het antwoord: Montalbano is gaandeweg ouder geworden, maar in wezen is hij dezelfde gebleven.

De eerste zaak behandelt Montalbano's promotie van ondercommissaris in een dorp in de bergen, waar hij geplaagd wordt door heimwee naar de zee, tot commissaris in het kustplaatsje Vigàta. Al meteen tijdens het eerste bezoek aan zijn nieuwe werkstek is hij getuige van een geval van verkeersagressie. De maffia is erbij betrokken, blijkt later, en het is een van de weinige keren dat die zo expliciet een rol speelt in Camilleri's misdaadverhalen.

Ook al kregen de grappige Catarella en vriendin Livia nog geen rol, toch is De eerste zaak van Montalbano zeer herkenbaar aan Camilleri's licht verteerbare stijl en voorliefde voor lekker eten. Wellicht niet het beste begin voor een kennismaking met Montalbano, maar voor de doorgewinterde Vigàtareiziger een heerlijke, nostalgische flashback.


Lees meer over Camilleri bij Italibro.

De eerste zaak van Montalbano van Andrea Camilleri - oorspronkelijke titel La prima indagine di Montalbano - verscheen bij Serena Libri in het najaar van 2008, vertaald uit het Italiaans door Willy Hemelrijk.
183 pagina's, isbn 9789076270470

Piero Chiara - De bisschopskamer

Wat? Een boottochtje met de meiden.

Wie? Piero Chiara (1913-1986) was een schrijver uit Noord-Italië.

Genre: roman

Sterren: ***

Een haarlok was losgeraakt uit haar kapsel en viel over haar voorhoofd. Voorzichtig bracht ik de lok weer in het gareel, waarna ik mijn handpalm op haar gloeiende slaap liet rusten. Ik wilde haar hoofd naar me toe trekken, maar eerst keek ik snel even omhoog en omlaag.
Onder ons beklom Orimbelli het steile pad.
Ik stond op en begon bramen te plukken van de struiken tegenover ons.

Recensie: Chiara is dé observator van de kleinburgerlijke geneugten en ondeugden in de provincie. Dat vertelt ons de flaptekst van De bisschopskamer, Chiara's bekendste werk, dat ook verfilmd werd in 1977. Op Youtube vind je een fragment (La stanza del vescovo intikken, en je komt er wel). In het Italiaans, uiteraard, maar je krijgt wel een impressie van de kleinburgerlijke geneugten. In het boek gaat het er verder nogal zedig aan toe, naar hedendaagse maatstaven: de ondeugden spelen zich vooral benedendeks af.

Het hoofdpersonage is de fiere eigenaar van de Tinca, waarmee hij het Lago Maggiore afvaart op zoek naar de genoemde geneugten. Op een dag in de zomer van 1946 ontmoet hij in de haven dottor Orimbelli met wie hij al snel bevriend raakt. Niet gehinderd door herinneringen aan zijn vrouw thuis doet Orimbello niet onder voor zijn vriend. Vervelend wordt het pas wanneer Orimbelli alle vrouwen voor zichzelf wil inpikken, inclusief zijn eigen schoonzuster, een jonge oorlogsweduwe. Ook zijn vriend heeft echter een oogje laten vallen op de mooie Matilde.

De bisschopskamer is een enigszins langzaam boek, deinend op het ritme van het Lago Maggiore. De twee mannen nodigen verschillende dames uit, die zich maar al te graag laten verleiden, bezoeken Isola Bella of gaan zwemmen langs de rotskusten. Toch groeit ook de spanning, eerst onderhuids, met Orimbelli's listen om de concurrentie te verschalken, maar ook tastbaarder, met als orgelpunt een dode in het boothuis van Orimbelli. Het geheel is een tikkeltje gedateerd, maar best interessant om te bekomen van de eindejaarsdrukte.

Links: wikipedia (Italiaans) - Serena Libri - de film op IMDb
Google Maps: De bisschopskamer op de wereldkaart

De bisschopskamer van Piero Chiara - oorspronkelijke titel La stanza del Vescovo - werd uitgegeven door Serena Libri in 2008, vertaald uit het Italiaans door Anthonie Kee.
165 pagina's, isbn 9789076270357