26 april 2016

Joachim Meyerhoff - Wanneer wordt het eindelijk weer zoals het nooit is geweest



***

Joachim Meyerhoff groeit samen met zijn twee broers op in een villa middenin de psychiatrische inrichting waar zijn vader de scepter zwaait. Dat levert veel komische scènes op in een tijd waarin nog niet zo politiek correct werd gedaan.

Zo ben ik opgegroeid. Te midden van vijftienhonderd psychisch gestoorden en geestelijk en lichamelijk gehandicapten. Mijn broers en ik gaven de patiënten de meest uiteenlopende namen. We noemden ze ijskoud idioten, gekken of krankzinnigen. Maar ook stakkers, spasten, schizo's, mafketels, malloten en mongolen.

Maar na een hele reeks grappige anekdotes verandert de toon. De jeugd is voorbij, het huwelijk van de ouders loopt niet meer geweldig, en plots is niets meer zoals het ooit is geweest. Of beter: zoals het nooit is geweest, maar werd beleefd door de gekleurde bril van de kinderjaren. Joachim Meyerhoff gaat voor de lach én de traan, en hij doet dat goed.

Wanneer wordt het eindelijk weer zoals het nooit is geweest van Joachim Meyerhoff - originele titel Wann wird es endlich wieder so, wie es nie war - verscheen bij Signatuur in 2015, vertaald uit het Duits door Josephine Rijnaarts.
311 blz, isbn 9789056725082

12 april 2016

Nicola Lagioia - De wreedheid



****

Hoe zwaar kan het gedrag van een vader wegen op zijn familie? Heel erg zwaar, als je Nicola Lagioia mag geloven. En dan hebben we het niet over een heroïnesnuivende armoezaaier, maar over een rijke ondernemer in Bari. De dertiger Nicola Lagioia werd vorig jaar beloond met de meest prestigieuze Italiaanse literatuurprijs, de Premio Strega, voor de verwoestende familiekroniek La ferocia, onlangs vertaald als De wreedheid.

Vittorio Salvemini, intussen de zeventig voorbij, is het hoofd van een Zuid-Italiaanse bouwonderneming. Dankzij connecties en steekpenningen weet hij zelfs op beschermd natuurgebied villa's neer te poten. Het erge is dat hij daar ook zijn familieleden voor inschakelt - bewust of onbewust. Zoon Ruggero, een bekroonde oncoloog, staat borg voor investeringen, en dochter Clara vangt verschillende machtige mannen in haar verleidelijke web. De enige die van niet veel nut is, is Michele, het stiefbroertje dat een ongezonde band onderhoudt met Clara.

Lagioia, de man van de metaforen en soms ondoorzichtige frasen, wisselt aldoor van verteller en tijdstip, en dompelt zich diep onder in de familiegeschiedenis. In het hele boek is niet één personage te vinden dat niets acteert, dat zegt wat het denkt, dat is wat het lijkt. Er is een buitenbeentje als Michele voor nodig om alles te doorprikken, maar ook hij moet zich eerst losmaken van de macht van de gewoonte, "een familie die zich onafgebroken had gekoesterd in de flonkerende ster van de gemoedsrust". Het verschroeiende effect van een emotioneel afwezige, maar zakelijk veeleisende pater familias is wellicht nog nooit zo snoeihard omschreven als in De wreedheid.

De wreedheid van Nicola Lagioia - originele titel La ferocia - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
461 blz, isbn 9789023494454

25 maart 2016

David Lagercrantz - De val van Turing



***

De val van Turing begint met het einde: de dood van Alan Turing, de Engelse wiskundige die tijdens de Tweede Wereldoorlog een cruciale rol speelde in het kraken van nazi-codes. Turings levensverhaal is bekend: nog geen twee jaar geleden werd zijn rol gespeeld door Benedict Cumberbatch in The imitation game. De tragedie van de held die na de oorlog wegens zijn homoseksualiteit uit de maatschappij wordt verstoten blijft tot de verbeelding spreken. Ook de Zweedse auteur David Lagercrantz (intussen bekend van deel 4 van Larssons Millenniumtrilogie) werd erdoor gefascineerd. Hij besloot er een roman over te schrijven. Niet met Turing zelf in de hoofdrol, maar over de jonge politieman Leonard Corell die de vermeende zelfmoord van Turing onderzoekt.

De dode was mager, vrij goed getraind, maar met een ongewoon zachte, bijna vrouwelijke borst, en hoewel Corell redelijk nauwkeurig te werk ging, vond hij geen tekenen van geweld, geen krabsporen of blauwe plekken, enkel wat zwarte verf op de vingertoppen, en verder het schuim in de mondhoek. Hij rook eraan en begreep toen waarom hij zo misselijk was.

Corell komt in de problemen wanneer hij Turings bezigheden tijdens de oorlog achterhaalt - op dat moment nog een staatsgeheim. Maar vooral ook merkt hij dat zijn eigen leven hem niet meer bevalt. Corell komt tot nieuwe inzichten over de kortzichtigheid van de politie en de verbetenheid waarmee homo's vervolgd worden (waaraan ze alleen kunnen ontkomen door zich te laten volspuiten met hormonen). De val van Turing is bijwijlen pakkend en boeiend, maar Lagercrantz klinkt iets te vaak alsof hij een college staat te geven over wiskundige logica of over ethiek in de jaren 1950.

De val van Turing van David Lagercrantz - originele titel Syndafall i Wilmslow - verscheen bij Signatuur in 2016, vertaald uit het Zweeds door Geri de Boer.
397 blz, isbn 9789056725440

20 maart 2016

Naomi Klein - No time



****

Eindelijk eens de tijd gevonden om No time te lezen, Naomi Kleins uitgebreide werk over de klimaatcrisis. Intussen is het al niet meer vijf vóór, maar zes ná twaalf. Als het de bedoeling is - en dat is het minste dat we kunnen doen - de temperatuurstijging onder de twee graden te houden (waartoe de wereldgemeenschap zich sindsdien in Parijs ook toe verbonden heeft), dan moeten we daar ook dringend naar handelen. En dat zal niet lukken door verder te doen zoals we nu bezig zijn.

Er is een drastische omslag nodig. Een beetje zoals de shocktherapie die al vaak werd toegepast door Wereldbank en IMF (zoals zeer uitgebreid gedocumenteerd in De shockdoctrine), maar dan in omgekeerde richting, organisch groeiend, uitgaande van lokale gemeenschappen, dorps- en gemeentebesturen die de energieverdeling weer in eigen handen nemen, native gemeenschappen die hun jacht- en visgebieden beschermen tegen schaliegaswinners en mijnbouwers.

Klein maakt snel komaf met de goede bedoelingen van de olie-industrie, van wie het doel enkel kan zijn altijd voldoende reserves achter de hand te houden, via desnoods steeds risicovollere ontginningsmethodes. Denk aan diepzeeboringen, schaliegaswinningen en exploitatie van het noordpoolgebied. Maar Klein maakt ook de rekening op van zij die denken dat we wel een technologische oplossing zullen vinden, als dat nodig is. En zelfs de milieubewegingen zijn niet veilig. Een van de grootste Amerikaanse milieuverenigingen baatte jarenlang op eigen houtje een olieput uit. Middenin een natuurgebied, jawel.

Klein, als Canadese, richt haar pijlen vooral op dergelijke Amerikaanse toestanden. In Europa lijkt de onvoorwaardelijke overgave aan de olie-industrie, en het kapitalisme als geheel, iets minder groot. Duitsland heeft bijvoorbeeld de omslag gemaakt naar hernieuwbare energie, Frankrijk verbood als eerste land fracking, nadat het water dat uit een man zijn kraan kwam uiterst ontvlambaar bleek. Maar ook hier dreigt gevaar. Steun voor hernieuwbare energie - onontbeerlijk in de sector, en broodnodig als we verdere opwarming willen voorkomen - wordt al snel volgens allerhande handelsakkoorden als illegaal bestempeld en veroordeeld voor internationale tribunalen.

En zo komen we bij Kleins stokpaardje, en de kern van haar betoog: beterschap voor het klimaat komt er pas als ook enkele hoekstenen van het kapitalisme onderuit gaan. Zolang de overheid niet regulerend optreedt tegen vervuilende industrieën, zolang de premisse van eeuwige groei voor de olie-industrie blijft bestaan, zolang zal het klimaatprobleem niet opgelost geraken. De milieustrijd wordt zo ook een sociale strijd, een strijd voor meer gelijkheid. Om af te sluiten met Kleins eigen woorden:

Als onderdeel van het project om de emissies omlaag te krijgen naar het door veel wetenschappers aanbevolen niveau hebben we weer de kans om beleidsvormen te promoten die levens drastisch verbeteren, de kloof tussen arm en rijk dichten, grote aantallen goede banen creëren en de democratie van onderop versterken. In plaats van de ultieme uiting van de shockdoctrine, het verwoede graaien en onderdrukken, kan klimaatverandering een volksshock worden, een slag van onderen toegebracht.

No time van Naomi Klein - originele titel This Changes Everything - verscheen bij De Geus in 2014. 
606 blz, isbn 9789044533767

9 maart 2016

Jo Nesbø - Middernachtzon



***

Jo Nesbø kennen we vooral van de op de rand van de zelfvernietiging balancerende Harry Hole. Om zijn geliefden te beschermen gaat Hole tot het uiterste, wat hem helaas meestal net vérder van die geliefden vandaan drijft. Dankzij Hole is Nesbø de koning geworden van zinderende actiescènes en talrijke plotwendingen.

Niets van dat alles in Middernachtzon, deel twee in een nieuwe serie na Bloed op sneeuw. Wat we wel krijgen is een verrassend licht, soms humoristisch boek over een huurmoordenaar voor wie de grond te heet onder de voeten wordt in Oslo. Hij vlucht naar het hoge noorden, naar de ijskoude provincie Finnmark. Maar ook daar weten zijn tegenstanders hem te achterhalen. Gelukkig maakt Jon snel vrienden: een jonge weduwe en haar rosse zoon.

De spanning schuilt in de staart van het boek, maar ook onderweg weet Nesbø zijn publiek te onderhouden, gedreven door thema's als religie en de maakbaarheid van de mens. Verrassend leuk nieuw werk van Nesbø.

Middernachtzon van Jo Nesbø - originele titel Mere blod - verscheen bij Cargo in 2016, vertaald uit het Noors door Annelies de Vroom.
240 blz, isbn 9789023497882