11 februari 2016

De Belezen Belg (4): Saïo en Tabora

Wat voor Belgen duiken er zoal op in de wereldliteratuur? De Belezen Belg zoekt het uit.

In Congolese wiskunde (De Geus / Oxfam Novib, 2011) van In Koli Jean Bofane, bedenkt Célio Matemona, bijgenaamd Célio Mathématik, wiskundige formules om het volk te sturen in de richting die de president wenst. Dat levert een heerlijk exotische mix op van tovenaars met afgekloven tandenborstels, corrupte oppositiepolitici en militaire staatsgrepen. Kortom: een aanrader (en nog te verkrijgen in de solden).

Maar we gingen het over de Belgen hebben. In een boek over Congo komt de voormalige kolonisator meestal wel eens ter sprake (en zelden in positieve zin). In dit geval is de oude Isemanga op de stoep een kippenspiesje aan het grillen wanneer het gesprek op de oorlog komt. Die van 1940, welteverstaan.

De Congolezen van de Openbare Weermacht hanteerden, aldus Isemanga, nogal ferme technieken. Elk namen ze drie Hitlers gevangen. De eerste werd gemarteld en op een gruwelijke manier afgemaakt. De tweede moest een stukje van de eerste opeten en werd daarna doodgemarteld. En de derde, die dat allemaal mocht aanschouwen, werd teruggestuurd naar zijn linies om onrust te zaaien. Isemanga zegt daarover:

'Soms moet je de grote middelen gebruiken, jongen. Dacht jij dat de Belgen, met hun manier van vechten, anders ooit een slag hadden gewonnen? Saïo hebben ze gewonnen dankzij ons. Tabora ook.'

Saïo en Tabora, het doet bij mij geen belletje rinkelen. Nochtans zijn het twee grote overwinningen van het koloniale leger, de Force Publique (Openbare Weermacht in het Nederlands), en dus ook een beetje van ons, Belgen. In 1941 versloeg het leger de fascistische Italianen in Ethiopië, bij Saïo. Enkele decennia eerder, in 1916, had de Force Publique de Duisters verdreven uit Tabora, Tanzania. Sindsdien mag de Luikse generaal Charles Tombeur zich baron Charles Tombeur de Tabora noemen. Een eer die de gewone Congolese soldaten niet te beurt viel.

Er is trouwens nog meer te vertellen over die Force Publique. Volgens een artikel van Lucas Catherine werden 'onze' Kongolezen in 1944 overgeplaatst naar Palestina. De Engelsen hadden de bondgenoten om hulp verzocht tegen de terreur van Europese zionistische kolonisatoren die de onafhankelijkheid wilden uitroepen. Jawel, de Palestijnen waren al aan hun tweede generatie kolonisatoren toe (en er in zekere zin nog altijd niet van af). Hoe lang de Congolezen daar gebleven zijn, weet ik niet, maar langer dan vier jaar zal het niet geduurd hebben: in 1948 was het ook voor de Britten over en uit.

7 februari 2016

Christopher Clark - IJzeren Koninkrijk



****

Bizar hoe een land opeens kan ophouden te bestaan. Zeker als het land in kwestie eeuwenlang een Europese grootmacht is geweest. Een serie kaartjes in het begin van IJzeren Koninkrijk toont de groei van het rijk van de Hohenzollern: een grijze vlek rond Berlijn in 1415 die zich vierhonderd jaar later uitstrekt van Keulen in het westen tot Königsberg in het oosten - het huidige Kaliningrad.

In den beginne was er alleen Brandenburg, een gebied dat zo'n 40.000 vierkante kilometer rondom de stad Berlijn besloeg. Dat was het hartland van de staat die later bekend zou worden onder de naam Pruisen. Gelegen midden in de weinig opwindende laagvlakte die zich van Nederland uitstrekt tot het noorden van Polen, heeft Brandenburg nooit veel bezoekers getrokken. Het heeft niets opvallends.

De Australische historicus Christopher Clark beschrijft in IJzeren Koninkrijk het ontstaan van Pruisen. Het land van de Hohenzollern ontgroeit dankzij huwelijkspolitiek, bondgenootschappen en gewonnen veldslagen de schaduw van de Oostenrijkers en neemt het voorplan in het nieuwe Duitsland. Aan dat leiderschap komt een abrupt einde na twee verloren wereldoorlogen. De geallieerden moesten niet meer weten van een Pruisische staat. Nochtans heeft ook Pruisen zijn vooruitstrevende momenten gehad, en gedroeg het zich niet anders dan pakweg Rusland of Frankrijk als het kans zag nog een stuk land in te pikken. Maar de afkeer van het steeds weer opduikende militarisme was te groot geworden. Dat de Führer, nota bene zelf een Oostenrijker) en zijn entourage steeds het Pruisendom ophemelden zal ook niet geholpen hebben.

IJzeren Koninkrijk is de zeer boeiende kroniek van Pruisen: zowel politiek als sociaal of militair. Over de ranzige kantjes en de grote verwezenlijkingen. Een erg dik boek, dat wel, maar drieënhalve eeuw geschiedenis laten zich nu eenmaal niet in drie zinnen samenvatten.

IJzeren Koninkrijk van Christopher Clark - originele titel Iron Kingdom - verscheen bij De Bezige Bij in 2015, vertaald uit het Engels door W. Hansen.
847 blz, isbn 9789085426356

24 januari 2016

Tim Weiner - Een man tegen de wereld



****

Tim Weiner, een Pulitzer Prize-winnende journalist, schreef al eerder over CIA (Een spoor van vernieling) en FBI, en richt zijn pijlen nu op Richard Nixon, misschien de meest beruchte Amerikaanse president, en degene die in recente tijden het dichtst bij een impeachment is gekomen (ondanks Clintons geflikflooi met stagiaires). Weiner maakt gebruik van archieven die pas de laatste jaren zijn vrijgegeven.

Na drie weken in functie had Nixon besloten meer te doen, veel meer. Maar het kon het best in het geheim worden gedaan. Hij zou zich daarom meer inspannen om zijn oorlogsplannen aan het oog te onttrekken. Afwijkende meningen zouden worden uitgeschakeld door misleiding.

Flatterend is het beeld niet dat Weiner van Nixon schetst. De president voelt zich niet zozeer gedreven door het algemeen belang, als wel door zijn eigen glorie. Alles is gericht op zijn herverkiezing. Met dat doel voor ogen laat hij vriend en vijand bespioneren (met Watergate als dieptepunt), of dropt hij achter de rug van het congres duizenden bommen op Cambodja in een poging de oorlog in Vietnam te beëindigen. Zelfs toenaderingen tot Moskou en Peking zijn uiteindelijk tot die hang naar macht te herleiden. Zeer boeiend en vlot boek, niet alleen over Nixon zelf maar ook over de Amerikaanse buitenlandse politiek op een cruciaal moment in de geschiedenis.

Een man tegen de wereld. De tragiek van Richard Nixon van Tim Weiner - originele titel One Man Against the World. The Tragedy of Richard Nixon - verscheen bij De Bezige Bij in 2015, vertaald uit het Engels door Albert Witteveen.
416 blz, isbn 9789023492610

20 januari 2016

Patrick Conrad - Moço



****

Patrick Conrad is zeventig geworden, en dat wordt gevierd. De man heeft dan ook al een flink oeuvre aan poëzie, romans en films op zijn naam staan (zie ook Starr en Walker). Zijn laatste wapenfeiten, vooral misdaadromans, blijven vooralsnog wat in de schaduw. Misschien dat de Hercule Poirotprijs voor zijn laatste boek, Moço, daar verandering in brengt.  Het is hem van harte gegund, want weinig misdaadauteurs in Vlaanderen slagen er zo goed in het genre naar hun hand te zetten als Patrick Conrad.

'Het eerste lijk van het nieuwe millennium, dat wil ik niet missen,' hoort hij zichzelf nog tegen André Demeester zeggen. Wel, daar lag het, onder een straatlantaarn in een warme bloedplas die de sneeuw deed smelten. Wat hij niet voorzien had, was dat het om zijn eigen moeder zou gaan.

Moço keert terug naar de smoezelige jaren negentig. Qua sfeerzetting klopt het plaatje volledig: fotograaf Harry Kramer verdeelt zijn tijd tussen het maken van ranzige foto's van verdronken zwervers en zich te buiten gaan aan drank in het volkscafé waar hij zijn tipgevers ontmoet. Eens per jaar, met oudejaar, gaat hij kip met verlepte sla eten bij zijn moeder, die met kapotte knieën in een rolstoel zit. Alleen: dit jaar vindt hij haar niet in haar woonkamer, klagend over van alles en nog wat, maar dood op de stoep. Wie heeft zijn moeder uit het raam gekieperd? En wat heeft de zwerver Moço ermee te maken, die altijd in het parkje rechtover de deur terug te vinden was, maar nu spoorloos verdwenen is? Harry verdiept zich in het verleden van zijn moeder, toen zij nog een verleidelijke jonge vrouw met geld was. Heden en verleden komen uiteindelijk samen in de coulissen van Antwerpen.

Moço van Patrick Conrad verscheen bij Uitgeverij Vrijdag in 2015.
303 blz, isbn 9789460013447

4 januari 2016

Marco Lodoli - Zuster



****

Uitgeverij Serena Libri bracht eind vorig jaar een tweede novelle uit van Marco Lodoli, na het mooie Wolk. De zuster uit het gelijknamige boek wordt door moeder-overste gevraagd voortaan de kleuterklas onder haar hoede te nemen. Eén probleempje maar: zuster Amaranta houdt niet van kinderen.

Ik houd niet van kinderen. Dat is de waarheid, al zou ik die nooit durven opbiechten, want de wereld heeft nu eenmaal besloten dat kinderen de grootste vreugde zijn van het bestaan. Maar de wereld liegt, die durft niet toe te geven dat al die kinderen die over ons worden uitgestort met hun blauwe of roze strikjes staan voor tijd die gedoemd is zinloos te worden doorgebracht.
Terwijl de meeste kinderen in haar klas met eten gooien en plastieken dino's kapot trappen, is er één jongetje dat zich rustig in een hoekje met zijn speelgoed bezighoudt. Luca zegt geen woord, tot hij zuster Amaranta 'sigaret' toefluistert. Amaranta, die al op jonge leeftijd besloot non te worden, ziet het als een opdracht en waagt zich aan haar eerste trekjes. En daar blijft het niet bij.

Op bijna poëtische wijze dringt Lodoli door tot in het wezen van de kloosterlinge. Amaranta gelooft naar eigen zeggen niet in God, en zocht alleen maar een plek om zich te verstoppen. Toch is het pas op latere leeftijd dat ze voor het eerst verleid door het wereldse leven. Met een verrassend gevolg. Opnieuw mooi werk van Lodoli.

Zuster van Marco Lodoli - originele titel Sorella - verscheen bij Serena Libri in 2015, vertaald uit het Italiaans door Patty Krone en Yond Boeke.
149 blz, isbn 9789076270876