21 maart 2015

Bavo Dhooge - De schuld



Doorgaans werd naar Karl-Franz Passendorfer opgekeken omdat hij als gemeenteraadslid problemen oploste of tenminste door allerlei hoorzittingen en commissies zaken aan de kaak stelde, niet omdat hij problemen creëerde.

***

Senator Karl-Franz Passendorfer heeft een probleem: opeens wordt hij overal van beschuldigd. Van het haar in het afvoerputje van het bad tot de moord op Kennedy. Hij probeert alles te weerleggen, tot er honderden beschuldigingen per dag toestromen. Misschien is hij wel, op een of andere manier, écht schuldig?

Vandaag de dag is het niet moeilijk schuldig bevonden te worden. We leven in een wereld waarin iedereen altijd weer een standpunt moet innemen. Het bestaat niet meer dat je ergens géén mening over hebt. Als een moslim een aanslag pleegt, verwachten we bovendien dat élke moslim zich daar luid en duidelijk van distantieert. Nog één geluk: de algemene verontwaardiging gaat rap over naar een ander slachtoffer wanneer de volgende crisis de kranten haalt. Bavo Dhooge trekt die lijn door tot in het absurde. Het resultaat is vermakelijk en verrassend.

De schuld van Bavo Dhooge verscheen bij Houtekiet in 2014.
195 blz, isbn 9789089243096

13 maart 2015

Mario Desiati - De bloemen van Mimì Orlando



Haar naam had een ambivalente waarde, voor sommigen was ze de excentriekeling die haar leven nooit op orde had kunnen brengen en nu de storm oogstte die ze verdiende; voor anderen was Mimì synoniem voor vrijheid, een magische naam die men in elke provinciestad op de wereld associeert met een kans: wonen waar je geboren bent, intensief leven en altijd jezelf blijven.

***

Op 8 augustus 1956 kwamen 136 Italiaanse migranten om in de steenkoolmijn van Marcinelle, tegenover 'slechts' 95 Belgen. De Italiaanse regering eiste meteen maatregelen voor de veiligheid van haar onderdanen. Veel stiller bleef het rond de dood van bijna tweeduizend gastarbeiders uit de Zuid-Italiaanse regio Apulië - de hak van de laars -, die tussen 1960 en 1980 een job vonden in de Zwitserse asbestcementfabriek van Niederurnen. In tegenstelling tot de felle brand in de kolenmijn bleek asbest slechts een sluipend gif.

Journalist Mario Desiati verplaatst voor het gemak de asbestfabriek naar Zürich, en laat er een jong meisje, Mimì, dochter van een gastarbeider, het leven en de liefde ontdekken. Dat leidt tot een zwangerschap en, jaren later, een jonge vrouw die nooit haar vader ontmoette. De bloemen van Mimì Orlando speelt zich grotendeels af langs de rotsachtige kusten van Zuid-Italië. Na haar Zwitserse avonturen gaat Mimì haar eigen weg, ook al herinnert dochter Arianna haar aan haar eigen jeugd.

De setting is mooi, de geschiedenis is tragisch, maar toch blijft het verhaal te veel beperkt tot het klassieke liefdesthema: de vrijgevochten vrouw die denkt zonder man te kunnen, maar haar dochters vader niet kan vergeten. De trieste geschiedenis van kwetsbare arbeiders in een vreemd land verdwijnt naar de achtergrond terwijl Mimì en haar dochter worstelen met de mannen in hun leven.

De bloemen van Mimì Orlando van Mario Desiati - oorspronkelijke titel Ternitti - verscheen bij Cossee in 2014, vertaald uit het Italiaans door Liesbeth Dillo.
250 blz, isbn 9789059364493

7 maart 2015

Dror Mishani - De verdenking



Avraham probeerde zich een voorstelling te maken van het gesprek tussen de oudere man met zijn houterige, naar binnen gekeerde manier van praten, en Chava Cohen. Ook toen hij haar ondervroeg had ze haar stem tegen hem verheven en had hij zich aangevallen gevoeld. En ze had voortdurend gelogen. Ze had gelogen over het dreigtelefoontje en over conflicten waarbij ze betrokken was.

****

Efsjaroet sjel alimoet, zo luidt de originele titel van De verdenking van Dror Mishani. Het is eens wat anders dan al die å's, ø's en ð's, al is de Scandinavische sfeer, piekerende rechercheur incluis, niet ver weg. De verdenking is de tweede zaak van Avraham Avraham, de inspecteur uit Tel Aviv die ook al de zaak van De verdwenen zoon tot een goed einde bracht. Toen had hij daar wel wat tijd voor nodig, want hij luisterde niet al te aandachtig naar de moeder van de verdwenen jongen. Het schuldgevoel daarover speelt hem nog steeds parten wanneer bij een crèche een valse bomkoffer wordt gevonden. Vastberaden zich niet weer te laten doen, focust Avraham op een dispuut tussen de crèchehoudster en enkele ouders. Een van hen, een oudere man, wekt de argwaan van Avraham. De man blijkt inderdaad niet helemaal onschuldig.

Mishani is psychologisch sterk. Dat blijkt niet alleen uit de evolutie die Avraham doormaakt, maar ook uit het verhaal van de zwijgzame vader die wanhopig probeert door te dringen tot zijn kinderen nu hun moeder volledig uit beeld is verdwenen. Het minste wat je kan zeggen is dat niet alleen in Scandinavië tobbende inspecteurs rondlopen.

De verdenking van Dror Mishani - oorspronkelijke titel Efsjaroet sjel alimoet - verscheen bij De Bezige Bij Antwerpen in 2014, vertaald uit het Hebreeuws door Ruben Verhasselt.
335 blz, isbn 9789085423782

1 maart 2015

Andrea Bajani - Het leven is niet alfabetisch



Het fijnste van volwassen zijn vind je de ochtenden. Nooit meer een kwartier na de wekker wakker schrikken, nooit meer half af huiswerk Frans, nooit meer nog even werkwoorden stampen bij de halte. Nooit meer leraren die in je dromen dreigend met een klassenboek zwaaien.

**

Tussen mij en Andrea Bajani zal het nooit meer goed komen, vrees ik. Zijn debuut Wie houdt dan stand? was me al niet echt goed bevallen. Ik deed toch nog eens een poging met Het leven is niet alfabetisch, vooral omdat het gerespecteerde vertalersduo Yond Boeke en Patty Krone een grote inbreng had. Bajani's verhalenbundel, die het leven in alfabetische volgorde tracht te vatten, liet zich namelijk niet zomaar vertalen. Het Nederlands telt enkele letters meer, en het startverhaal Amore moest plots verhuizen naar de L van Liefde. Het eerste probleem werd opgelost met enkele extra verhalen. Het tweede werd niet opgelost, zo blijkt uit Bajani's toelichting: de chaos is teruggekeerd in het leven dat hij zo meticuleus had geordend.

Ik weet niet waar mijn tegenzin voor Bajani vandaan komt. Misschien is het de iets te sentimentele beeldtaal. Op een bepaald moment heeft een vrouw haar hart in een treincoupé laten liggen. 'Daar zat je dan met dat kokendhete ding op schoot - het lag niet stil, het pulseerde op je dijen'. Misschien is het omdat ik me in weinig van de scènes kan vinden. Ik bedroog mijn partner niet, ik heb geen ongeneeslijke ziekte, ik bracht nooit een kind ter wereld (Bajani zelf trouwens ook niet, dus dat mag geen excuus zijn). Of misschien ligt het aan het feit dat alle verhalen in de je-vorm worden verteld. 'Op dat moment nam je een aanloop en ademde je uit met alle kracht die je in je had, je ogen halfdicht, het zweet dat in druppels van je voorhoofd liep, je benen in een spagaat. Je man, die het begreep, keek vol liefde naar je.' Dat zijn heel veel je's in twee zinnen.

Maar de hoofdreden is wellicht dat ik Bajani gewoon niet snap. Er zit een kronkel in zijn hersenen die ik niet kan volgen. 'Je zag dat hij zijn handen in zijn zakken stak en er alle dingen uit verwijderde die niet voor hem bestemd waren. En er wellicht eentje achterhield.' Ik zou de hele nacht kunnen liggen piekeren over wat dat eentje nou precies is, maar ik denk dat ik het beter achter me laat.

Het leven is niet alfabetisch van Andrea Bajani - oorspronkelijke titel La vita non è in ordine alfabetico - verscheen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep in 2015, vertaald uit het Italiaans door Yond Boeke en Patty Krone.
112 blz, isbn 9789025304744

19 februari 2015

Giuseppe Catozzella - De geur van vrijheid



De Tocht is iets wat we allemaal al vanaf onze geboorte in ons hoofd hebben. Iedereen heeft vrienden en familieleden die de Tocht hebben gemaakt. Het is als een mythologisch wezen dat net zo gemakkelijk de redding kan brengen als de dood. Niemand weet hoelang de Tocht zal gaan duren. Als je geluk hebt twee maanden. Als je pech hebt ook gerust een jaar, of twee.

****

Terwijl ik dit schrijf, zie ik op tv beelden uit Lampedusa, het Italiaanse eiland dat het dichtst bij de Libische kust ligt. Sinds jaren proberen Afrikaanse vluchtelingen met gammele boten het beloofde land te bereiken. Deze keer met twee- tot driehonderd doden tot gevolg. De beelden tonen aan hoe actueel De geur van vrijheid is. Het boek geeft een gezicht aan al die duizenden slachtoffers van mensensmokkelaars.

Het is een waargebeurd verhaal dat Giuseppe Catozzella vertelt, over Samia, een Somalische loopster die aantrad op de Olympische Spelen van Peking in 2008. Haar grootste droom was Londen 2012 te halen, maar dan beter voorbereid. Kunnen trainen met loopschoenen die ze niet van haar zus erfde, op een piste die niet vol putten zit zoals die van Mogadishu, zonder Al-Shabaab-militie die op elk moment kan opduiken om te controleren of ze haar boerka wel draagt. Gedreven door haar droom waagt Samia zich aan de Tocht naar Europa. Aan het einde wacht haar evenwel geen applaus, maar de verdrinkingsdood.

Giuseppe Catozzella was genomineerd voor de Premio Strega met dit boek, maar won enkel de prijs van de jeugd, die voor het eerst werd uitgereikt. Dat hoeft niet te verwonderen: zeker het begin lijkt met de iets gedramatiseerde verhaallijn en de eenvoudige schrijfstijl expliciet gericht op het jongere publiek. Maar gaandeweg wordt het beeld zo schrijnend, dat het toch iets te confronterend kan zijn voor jonge lezers. Je zou het cynisch kunnen noemen dat er een (ietwat) bekende mens nodig is om de tragedie onder de aandacht te brengen. Maar eigenlijk is de gedachte dat zelfs een succesvolle Olympisch atlete geen uitweg meer ziet op het eigen continent, nog vele malen angstwekkender.

De geur van vrijheid van Giuseppe Catozzella - oorspronkelijke titel Non dirmi che hai paura - verscheen bij De Geus in 2014, vertaald uit het Italiaans door Manon Smits.
286 blz, isbn 9789044533002