Andrea Camilleri - Net van bescherming

****

Hoera, Montalbano is terug! Sinds uitgeverij Prometheus het zeven jaar geleden voor bezien hield, bleef het stil rond de eigenzinnige Siciliaanse commissaris - een enkele verhalenbundel niet te na gesproken. Maar nu is hij dus écht terug, met een volwaardig boek, en wel bij zijn oude vertrouwde uitgever Serena Libri.

Net van bescherming is de vijfentwintigste Montalbano. Camilleri was tweeënnegentig toen hij dit boek schreef, of beter: dicteerde, want de man is zo goed als blind. 25 boeken, 92 jaar: redenen genoeg om te vrezen voor enige sleet op de formule. Maar niet getreurd: de vrees blijkt ongegrond. Camilleri is zelfs helemaal mee met de problemen van deze tijd.

Arme zee! Natuurlijk zou die van dat beetje vuilnis niet ernstig te lijden hebben in vergelijking met wat er dag in dag uit in terechtkwam: plastic, giftig afval, de overloop van het riool. Maar de zee had zeker meer geleden onder de duizenden en duizenden wanhopige lichamen van verdronken mensen die hadden gehoopt de Italiaanse kust te bereiken om te ontkomen aan oorlogen of om hun brood te kunnen verdienen.

En toch beginnen ook bij Montalbano de jaren te wegen. De jongelingen met hun vet coole taaltje en hun leven in een digitale wereld verbazen hem. "Ze waren in staat om hun aandacht tegelijkertijd op duizend verschillende prikkels te richten, muziek, beelden, woorden, geluiden, symbolen, klanken. Het leek of die kinderen alles met groot gemak konden opzuigen, misschien was dat alleen oppervlakkig zo, maar dan wel een enorm oppervlak, wereldwijd, het oppervlak van de hele aarde." Het stemt Montalbano niet somber, integendeel. "Diep van binnen dacht hij dat deze jongeren over honderd jaar misschien beter zouden zijn dan hoe mannen van zijn leeftijd waren."

Verder blijft Montalbano een meester in het naar zijn hand zetten van moeilijke situaties. Medestanders gunt hij graag een succesje, tegenstanders kunnen maar beter op hun hoede zijn voor zijn lepe trucjes. Wie goed of slecht is, hangt enkel af zijn rechtvaardigheidsgevoel. Een kleine misdadiger kan er soms goed vanaf komen, als er maar een andere, slechtere zondebok in de buurt is. Soms blijft de waarheid maar beter in het duister, zegt hij in de allerlaatste woorden van het boek.

Montalbano wordt wel eens de Italiaanse Maigret genoemd. De stijl is even sober, de plot even geraffineerd.  Maar Montalbano is beter omringd met opmerkelijke nevenfiguren, en er kan al eens gelachen worden. De hemel zij geprezen dat de gedoodverfde mevrouw Montalbano, de licht ontvlambare Livia, niet evenzeer op de achtergrond blijft als mevrouw Maigret.

Net van bescherming van Andrea Camilleri - originele titel La rete di protezione - verscheen bij Serena Libri in 2018, vertaald uit het Italiaans door Willy Hemelrijk.
293 blz, isbn 9789076270517

Carlo Lucarelli - Intrigo italiano

****

Carlo Lucarelli heeft al een indrukwekkend lijstje boeken geschreven, waarvan er af en toe ook eentje vertaald wordt, o.a. Guernica en Bijna blauw. Zijn schrijverscarrière (hij maakt ook tv) begon bijna dertig jaar geleden met een trilogie over de moeilijke jaren net na de oorlog. De voormalige partizanen en fascisten moeten op een of andere manier weer gaan samenleven. De hoofdfiguur uit die boeken komt nu terug in Intrigo italiano. Het is intussen 1953, maar het oorlogsverleden van commissaris De Luca is nog niet goed verteerd.

Vijf jaar eerder hadden ze hem met het oog op het proces op non-actief gesteld. De Unità van 15 juli 1948 had op het bureau gelegen van de rechter-commissaris die hem had ondervraagd, geopend op de tweede pagina waar de grote kop WIE IS COMMISSARIS DE LUCA van afspatte, boven zijn foto waarop hij zijn handen in de zakken van zijn mantel stak en zijn zwarte overhemd droeg

De Luca komt incognito in Bologna terecht om er de moord op een jonge vrouw te onderzoeken, geholpen door een jonge agent van de geheime dienst, Giannino. De echtgenoot van de dode vrouw, een professor, en hun zoontje blijken enkele maanden eerder om het leven te zijn gekomen bij een auto-ongeval. Of was het dan toch geen ongeval? De sporen leiden naar een Monsterkop met een misvormd gezicht. Maar wie is hij? En vooral, wie stuurt hem?

Lucarelli vat de sfeer in Italië begin jaren vijftig goed samen. De opkomst van de jazz, het moeizame aanpassen aan modernere tijden, het zoeken naar een nieuw politiek evenwicht. En voor De Luca persoonlijk: de strijd tegen een onbekende vijand. Mooie misdaadroman, vol suspens in een duister sfeertje.

Intrigo italiano van Carlo Lucarelli - originele titel Intrigo italiano. Il ritorno del commissario De Luca - verscheen bij Serena Libri in 2018, vertaald uit het Italiaans door Carolien Steenbergen.
243 blz, isbn 9789076270975

Arne Dahl - Haat

****

Haat is het vierde en laatste deel in de Opcop-serie van Arne Dahl, die op zich een spin-off was van een reeks thrillers rond het Zweedse A-team. Dat team werd grotendeels geïntegreerd in het Europese, top-secret Opcop-team, een deel van Europol dat de grote georganiseerde misdaad moet aanpakken. Als Opcop-baas heeft Paul Hjelm drie boeken lang bloedstollende avonturen te verwerken gekregen, met ook nogal wat losse draadjes. Die moeten allemaal een gepast einde krijgen in Haat: de obscure activiteiten van een beveiligingsbedrijf, de moord op een Opcop-teamlid en de ontvoering van twee andere, de creatie van genetisch gemanipuleerde wereldleiders.

Dat alles krijgt zijn beslag in Haat. Zoals in veel van Dahls boeken begint Haat nogal verwarrend, met drones die vreemdelingen verdrijven van een onbewoond eiland, maar alles wordt uiteindelijk perfect duidelijk. Het geheel is misschien een beetje overdadig (geen wonder dat Hjelm zelf ook aan psychologische begeleiding toe is) maar alle verhaallijnen krijgen wel een passend einde. Dahl schrijft nog altijd de meest zinderende thrillers over grensoverschrijdende dreigingen. Met een vleugje humor bovendien.

Intussen is Dahl begonnen aan een nieuwe reeks rond twee speurders, Berger en Blom. Deel 1, Grensgebieden, ligt al in de winkel. Ik ben benieuwd.

Haat van Arne Dahl - originele titel Sista paret ut - verscheen bij De Geus in 2017, vertaald uit het Zweeds door Ron Bezemer.
535 blz, isbn 9789044535921

Francesco Recami - Lijken in de kast

****

In De galerijflat waande ene Amedeo Consonni zich de Italiaanse Sherlock Holmes. Hij hield een plakboek bij met artikels over moorden en ontvoeringen en dacht verschillende daarvan te kunnen oplossen. Dat liep, om het zachtjes uit te drukken, niet goed af. Lesje geleerd, zou je denken. Maar wanneer een verre kennis een kast aflevert aan zijn flat kan Consonni zijn oude instincten niet bedwingen. De kast bevat namelijk drie skeletten, aangetroffen tijdens verbouwingen in een oude boerderij.

Consonni staakte zijn getreuzel en haalde de skeletten voorzichtig uit de kast. Een voor een haalde hij ze uit hun plastic hoes en bij gebrek aan een betere plek legde hij ze op zijn tweepersoonsbed. Hij bekeek ze van een afstandje, op dat mooie bed met het kersenhouten hoofdeinde leken ze op hun gemak, maar toch alert.

Amedeo onderzoekt de zaak van de drie skeletten, niet beseffend hoe amateuristisch hij daarbij te werk gaat. Maar dat is slechts een van de verhaallijnen. Er zijn nog ontelbare andere personages die hun stempel drukken op het boek. Om en rond de galerijflat vinden we ook nog juffrouw Mattei Ferri, een ziekte veinzend nieuwsgierig aagje, en meneer De Angelis, een autoliefhebber die onverwachts een BMW Z3 onder zijn hoede krijgt.

De misverstanden en voorbarige conclusies stapelen zich op. Al wat maar enigszins fout kan lopen, gaat ook werkelijk fout. Recami schept kleurrijke, tot de verbeelding sprekende figuren. Je kan je zó het getier van een Italiaanse huisvrouw voorstellen, of het gejammer van haar man / pantoffelheld. Lijken in de kast is een erg amusant boek, en nog verrassend ook.

Eén puntje nog: Recami verwijst nogal eens naar het vorige boek. Echt noodzakelijk is de achtergrondkennis niet, maar je bent gewaarschuwd.

Lijken in de kast van Francesco Recami - originele titel Lijken in de kast - verscheen bij Serena Libri in 2017, vertaald uit het Italiaans door Rianne Aarts en Hilda Schraa. Verdeeld in België via EPO.
213 blz, isbn 9789076270951 

Beppe Fenoglio - Dag van vuur

****

Beppe Fenoglio is een van die vergeten schrijvers uit (pre-)oorlogsjaren die opeens komen opduiken. Na Een privékwestie en De laatste dag, beide uitgegeven bij De Bezige Bij, verscheen dit voorjaar bij Serena Libri Dag van vuur, een verhalenbundel waarin Fenoglio vertelt over zijn jeugd in een klein dorp in de Italiaanse Alpen in de jaren 1930. Het is een primitieve samenleving waarin de eer van de man nog hoog in het vaandel staat (ook al heeft zijn vrouw het veelal voor het zeggen), de kinderen nog onbezorgd bergpaadjes kunnen verkennen, en de pastoor nog almachtig is. Dat alles verhindert niet dat de emoties soms hoog kunnen oplopen.

'Kom niet met trots bij mij aan, Paco. Jullie Fenoglio's zijn alleen maar verwaand. Maar ik, ik ben een Saglietti, ik heb trots, pure, zuivere trots, ook al heb jij er alles aan gedaan om die van mij af te pakken.'

Bovenop de verwondering over de gigantische veranderingen die we in tachtig jaar tijd hebben doorgemaakt, verrast Fenoglio met literaire kwaliteiten. Mooi gevormde (en zeer mooi vertaalde) volzinnen over een lang vervlogen maatschappij. Over een tijd waarin begrippen als eer en trots nog tot in het bizarre uitvergroot werden. Mooi werk, en nog heel mooi vormgegeven ook.

Dag van vuur van Beppe Fenoglio - originele titel Un giorno di fuoco - verscheen bij Serena Libri in 2017, vertaald uit het Italiaans door Frans Denissen, Karin van Ingen Schenau en Emilia Menkveld. 

167 blz, isbn 9789076270944

Bram Dehouck - Witte raaf

****

We hebben er even op moeten wachten, op de nieuwste thriller van Bram Dehouck (bijna even lang als op deze recensie), maar de Witte raaf bleek het wachten meer dan waard.

Stefanie Baertsoen is interim-marketingverantwoordelijke in een klein bedrijf. Tot ieders tevredenheid, tot een nieuwe collega alles komt verpesten. Nick Farkas heeft alles mee: "Het indrukwekkende cv, het voortreffelijke voorkomen, de schijnbaar natuurlijke uitstraling van succes".

Mensen als Nick Farkas verblinden je, denkt ze. Zij zijn de lichtbak waar iedereen naar staart. Willen ze de aandacht, dan trekken ze haar naar zich toe; vrezen ze de aandacht, dan stoten ze haar van zich af. Het licht gaat uit en terwijl je nog met je ogen knippert, zijn ze verdwenen.

Al snel is de meest ervaren vertegenwoordiger vervangen door een stel wulpse grieten met een iPad. De enige die Nicks spelletje doorheeft, is Stefanie. Hij wil haar dan ook kwijt, en dat lukt ei zo na. Tot hij in het ziekenhuis belandt na een overval waarbij zijn vrouw omkomt.

Stefanie loopt zelf in de kijker als verdachte, na haar professionele dispuut met Nick. Maar heeft zij er ook echt iets mee te maken? Rechercheur Tess Jonkman mag het uitzoeken. Dat doet ze in het veel verhelderende tweede deel van het boek. Maar ook dan is het nog niet gedaan: een rechtbankdrama brengt de ultieme apotheose.

Een ander had hetzelfde verhaal wellicht willen uitrekken tot dubbel zoveel pagina's, maar het verhaal heeft dat helemaal niet nodig. Bram Dehouck rolt zijn uitgekiende plot uit zonder veel franjes. Tot de laatste pagina laat hij je in spanning. Zal Nick ontmaskerd worden als een gladde bedrieger, ja of nee? Witte raaf is een uitstekende misdaadroman, maar iets anders hadden we ook niet verwacht van een tweevoudig Gouden Strop-winnaar.

Witte raaf van Bram Dehouck verscheen bij De Geus in 2016.
253 blz, isbn 9789044534603

Joris Tulkens - Vesalius

****

Als men mij zou vragen naar een onderschatte Vlaamse auteur, zou ik wellicht Joris Tulkens noemen. Ik kwam ooit bij hem terecht dankzij Sire, er zijn geen Vlamingen, waarvan ik nu alleen nog weet dat het een amusant boek was. Tussen de thrillers door schrijft de Diestenaar graag historische romans over bekende figuren: Erasmus, Thomas More en Johanna de waanzinnige.

Tulkens' intussen voorlaatste roman (2013) gaat over Andreas Vesalius, Brusselaar en een van de grondleggers van de anatomie. Zijn belangrijkste publicatie, de Fabrica, is al vijftien jaar oud wanneer koning Filips vraagt hem te volgen naar het Spaanse hof in Toledo, later Madrid. Maar het is de tijd van de inquisitie, en Vesalius' opvattingen over lichaam en ziel stemmen niet meteen overeen met de kerkelijke leer.

Of Vesalius' jaren tussen zijn aankomst in Spanje en zijn vertrek op bedevaart naar Jeruzalem werkelijk zo zijn verlopen als hier beschreven is niet zeker. Tulkens beschrijft enkel wat er zou kunnen gebeurd zijn, maar hij doet dat op basis van wat wél geweten is over Vesalius, zijn familie, zijn vrienden, zijn opvattingen. Vesalius is een uitstekende op historische feiten gebaseerde roman, vlot geschreven, met thrillertrekjes.

Vesalius van Joris Tulkens verscheen bij Davidsfonds in 2013.
351 blz, isbn 9789063066628

Antonio Pennacchi - Broederstrijd

****

Antonio Pennacchi won in 2010 de Premio Strega voor Het Mussolinikanaal, de onvergetelijke familiegeschiedenis van de Peruzzi's, kolonisten die uit het noorden van Italië wegtrokken om de pas drooggelegde moerassen van de Agro Pontino, ten zuidoosten van Rome, te gaan bevolken. Onder het bewind van de fascisten werd er zelfs een stad gesticht, Littoria, al had de Duce het graag iets kleinschaliger gezien.

'Noemen jullie dat een dorp?' raasde de Duce [...] toen hij de plannen onder ogen kreeg. 'Dit is Parijs! Krijg de vliegende tering, allebei! Dit is een metropool!' En op 30 juni 1932 was hij niet eens naar de eerstesteenlegging gekomen: 'Sticht 'm zelf maar! En dank God op je blote knieën dat ik jullie niet verban.'

Broederstrijd gaat verder waar Het Mussolinikanaal eindigde, en omvat de periode van de Tweede Wereldoorlog tot nu. De hoofdrollen zijn opnieuw voor de Peruzzi's, een bont allegaartje met hun familievetes, romances, overspel en foute beslissingen. Vóór de oorlog zijn het onverbeterlijke fascisten. Tenslotte was het Mussolini die hen land en boerderij bezorgde. Maar dat maakt hen nog geen fascisten ná de oorlog. 'Ervoor is ervoor, en erna is erna', meent de verteller. Ervóór was zowat iedere Italiaan fascist, want 'ze stonden aan de kant van de winnaar'. Tot plots de geallieerden landen op Sicilië.

Zolang de Peruzzi's zelf de Italiaanse naoorlogse geschiedenis kunnen illustreren, door zoals Diomedes eerst mee te heulen met de Duitsers en na de oorlog steenrijk te worden dankzij lucratieve bouwcontracten (de maffia is niet ver weg), is dat mooi meegenomen. Pennacchi hanteert daarbij een vrij directe en humoristische stijl, waarbij hij de lezer soms rechtstreeks aanspreekt. Maar wanneer Diomedes en zijn tantes, neven en ooms naar de achtergrond verdwijnen, wanneer het over de nationale politiek gaat, dreigt het boek vervelend te worden. Het was wellicht niet nodig élke partizanengroep te vermelden, of elk nieuw kabinet dat gevormd wordt.

Gelukkig herpakt Pennacchi zich, met als sluitstuk het moment waarop de verteller zelf duidelijk maakt wie hij is en hoe hij in het familieverhaal past. Broederstrijd is geen overweldigend boek zoals Het Mussolinikanaal, maar dat ligt louter aan enkele mindere passages.

Broederstrijd van Antonio Pennacchi - originele titel Canale Mussolini. Parte seconda - verscheen bij De Bezige Bij in 2017, vertaald uit het Italiaans door Mieke Geuzebroek en Pietha de Voogd.
479 blz, isbn 9789023402237

Driemaal Simenon

****

Eind vorig jaar publiceerde De Bezige Bij opnieuw enkele Simenons in een nieuwe vertaling. Commissaris Maigret laat zich van zijn meest onverwachte kant zien in twee ervan. In De gehangene van de Saint-Pholien volgt Maigret een sjofel geklede, zich verdacht gedragende jongeman op de trein naar Bremen. Gedreven door nieuwsgierigheid besluit Maigret zijn eigen koffer om te wisselen met die van de jongeman. Maigret kon niet voorspellen dat de man hierdoor zelfmoord zou plegen, maar je zou toch denken dat hij enige wroeging zou tonen. Dat gebeurt niet. In de jaren dertig was een dergelijke uitlokking wellicht niet meer dan een accident de parcours.

In Maigret zet een val drijft de commissaris weliswaar niemand de dood in, maar neemt hij toch grote risico's. Om een seriemoordenaar te vatten zet Maigret een val op met levend aas. Deze keer speelt zijn geweten wél op. Hij is dan ook twintig jaar ouder ondertussen, en bovendien gaat het hier niet om een verdachte, maar om een collega. Verwondering over de zeden van de tijd is niet het enige dat de Maigret-detectives zo boeiend maakt. Het zijn altijd aangename, niet al te lange, verrassende verhalen. Niet in het minst dankzij de figuur van commissaris Maigret.

Maar dat de chemie er ook is zonder Maigret bewijst Onbekenden in het huis, een psychologische roman verpakt als misdaadroman. Sinds zijn vrouw is vertrokken leeft advocaat Hector Loursat teruggetrokken in zijn kamer, vergezeld van zijn drie flessen wijn per dag. Dat verklaart wellicht waarom hij niets merkt van de feestjes die zijn dochter een verdieping hoger houdt met de plaatselijke jeugd. Tot er een dode man wordt gevonden in huis, doodgeschoten. Alles wijst in de richting van het nieuwste lid van de vriendenbende. Loursat neemt diens verdediging op zich en begint zowaar weer interesse te tonen voor het leven. Onbekenden in het huis is een bijna even beklemmend portret van een door het leven getekend man als de premier of de burgemeester van Veurne uit de gelijknamige romans.

De gehangene van de Saint-Pholien van Georges Simenon - originele titel Le pendu de Saint-Pholien - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Martin de Haan.
158 blz, isbn 9789023419297

Maigret zet een val van Georges Simenon - originele titel Maigret tend un piège - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Anne van der Straaten.
176 blz, isbn 9789023417835

Onbekenden in het huis van Georges Simenon - originele titel Les inconnus dans la maison - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Marijke Scholts.
222 blz, isbn 9789023419273

Marco Balzano - Reis zonder einde

****

In de jaren vijftig heeft Sicilië weinig te bieden, en dus trekt Ninetto, bijgenaamd Veloverbeen, op slechts negenjarige leeftijd naar Milaan. Hij hoopt er wat geld te verdienen voor een fatsoenlijk bestaan. Dat lukt ook redelijk, al kan je de vraag stellen of vier jaar aan een lopende band staan wel werkelijk vooruitgang is.

Nog lastiger te overwinnen dan het geldgebrek, is de aangeboren achterdocht. 'Vrienden bestaan niet, er bestaan alleen maar mensen met wie je wat tijd kunt doorbrengen als je niet wilt denken aan al het gezeik.' Rosario heeft duidelijk geen positief wereldbeeld meegegeven aan zijn zoon. Ninetto belandt zelfs in de gevangenis wanneer hij te voortvarend uithaalt met het mes dat hij altijd bij zich heeft. Eenmaal terug vrij blijkt dat hij van zijn vrouw en dochter is vervreemd.

Reis zonder einde is een treffend portret van een jongen die ver buiten zijn dorp zijn plan moet zien te trekken, maar ook van de man die uit die jongen voortkomt. Het is ook een halve eeuw Italiaanse geschiedenis met hele families die vertrekken uit het arme zuiden, en zelfs kinderen die op hun eentje de sprong wagen, vaak met de steun van hun ouders. Mooie roman.

Reis zonder einde van Marco Balzano - originele titel L'ultimo arrivato - verscheen bij Serena Libri in 2016, vertaald uit het Italiaans door Manon Smits.
245 blz, isbn 9789076270906

Andrea Camilleri - Noli me tangere

****

Wil me niet aanraken, dat is de letterlijke vertaling van noli me tangere. Jezus zou de woorden hebben uitgesproken tegen Maria Magdalena kort na zijn verrijzenis. De scène werd ontelbare keren afgebeeld op schilderijen en fresco's, onder andere door Fra Angelico in 1442. Het is dat fresco dat zijn naam gaf aan de nieuwste roman van Andrea Camilleri.

Laura Garaudo heeft de muurschildering bestudeerd aan de universiteit, lang voor ze trouwde met de bekende schrijver Mattia Todini. Wanneer Laura spoorloos verdwijnt, wordt inspecteur Maurizi ingeschakeld. Hij gaat te rade bij vrienden en minnaars, maar veel brengt dat niet op. Behalve enkele onverwachte aanwijzingen: niet alleen het werk van Fra Angelico, maar ook een gedicht van T.S. Eliot. Beiden zeggen iets over de vrouw Laura Garaudo, over haar gedragingen, en uiteindelijk over de reden van haar verdwijning.

Andrea Camilleri is vooral bekend dankzij zijn Montalbano-detectives, maar ook bij ons zijn al een paar van zijn romans verschenen: Zwarte zon bijvoorbeeld, over Caravaggio, of de biografie van Luigi Pirandello. Noli me tangere past perfect in dat rijtje. Het heeft het opzet van een misdaadroman, maar is het niet. De kunst en de psychologie nemen al snel de bovenhand in een mooi portret van een kwijtgeraakte vrouw. En dat kwijtgeraakt mag je zowel letterlijk als figuurlijk nemen.

Noli me tangere van Andrea Camilleri - originele titel Noli me tangere - verscheen bij Serena Libri in 2016, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
157 blz, isbn 9789076270913

Colum McCann - Dertien manieren van kijken

****

Zelfs al komen ze van een topauteur, dan nog laat ik me niet snel overhalen een verhalenbundel te lezen. Voor Colum McCann, auteur van pareltjes als Zoli en Trans-Atlantisch, maakte ik een uitzondering (zij het met enkele maanden uitstel). Gelukkig maar, want Dertien manieren van kijken is topliteratuur.

Het boek bevat een novelle en drie verhalen. Ze zijn geschreven rond de periode dat McCann op straat bewusteloos werd geslagen toen hij probeerde een vrouw te helpen die werd mishandeld. Een kleine shock in zijn leven die ook in de verhalen terugkomt. In de titelnovelle komt een oud-rechter om het leven wanneer hij op straat wordt overvallen. McCann wisselt het onderzoek naar de dader af met een terugblik op het leven van rechter Mendelssohn en al zijn zwakheden.

In Verdrag wordt zuster Beverly geconfronteerd met het beeld van haar aanrander. Een rebellenleider in wat niet anders dan Columbia kan zijn, hield haar jarenlang vast in de jungle en misbruikte haar. Nu verschijnt hij op tv, als deelnemer aan een vredesconferentie, zich voordoend als vredestichter. Wraakroepend, uiteraard. Maar er is ook verzoening nodig, en dat vraagt tijd.

McCann beschrijft zijn hoofdpersonages vol mededogen, of het nu over zuster Beverly gaat, over de narcistische Mendelssohn, of over een vrouw die een verkeerde beslissing neemt bij de opvoeding van haar aangenomen zoon. Het zijn verhalen die lang blijven hangen, dankzij inlevingsvermogen en thematiek. Een erg mooie bundel van Colum McCann.

Dertien manieren van kijken van Colum McCann - originele titel Thirteen Ways of Looking - verscheen bij De Harmonie in 2016, vertaald uit het Engels door Frans van der Wiel.
269 blz, isbn 9789076174846

De Belezen Belg (7): de politiehond

Belgen in de wereldliteratuur. De Belezen Belg onderzoekt wie ze zijn en wat ze doen.

Blijkbaar is de Brusselse politie goed met honden, of was ze dat in 1924. Of anders had de Albanese minister van Buitenlandse Zaken het verkeerd voor.

Om de kans op opheldering te vergroten lieten ze op kosten van de staat (circa 0,3 procent van de staatsbegroting voor het jaar 1924) een politiehond en zijn begeleider uit België overkomen. Dit was een idee geweest van de minister van Buitenlandse Zaken, Adnan Bey Gorica, die hier bekendstaat als dé België-connaisseur. Volgens hem beschikt de politie van Brussel als enige in Europa over een tiental goedopgeleide speurhonden, die in uiterst netelige gevallen worden ingezet.

De zaak die opheldering vraagt is niet van de poes: op de noordelijke Albanese bergweg zijn twee Amerikanen doodgeschoten. En laten het nu net de Amerikanen zijn die ervoor zorgden dat Albanië een zelfstandige staat werd, en niet verdeeld werd onder Servië, Griekenland en nog wat Balkanstaten. Er breekt dus paniek uit en er moeten koste wat het kost schuldigen aangeduid worden. Geen makkelijke werkomstandigheden voor onze landgenoot en zijn hond. Dat hij zelf niet onverdeeld gelukkig is met de uitkomst, blijkt wanneer de Albanezen hem willen bedanken voor een vermeende doorbraak:

'Ik wil die medaille en dat geld niet,' zei de ongelukkige gendarme, terwijl hij zich verder bedronk.

Het is inderdaad een wespennest waarin hij zich begeeft, met naast de buitenlandse machten die olie en/of land op het oog hebben, ook nog een interne machtsstrijd tussen de beys (die het onder de Ottomanen voor het zeggen hadden) en de in Amerika opgeleide oppositie. Moord op de noordelijke bergweg  van de Duits-Albanese Anila Wilms is een fraaie kruising van historische roman en politieke thriller.

Moord op de noordelijke bergweg van Anila Wilms - originele titel Das Albanische Öl oder Mord auf der Strasse des Nordens - verscheen bij Van Gennep in 2014, vertaald uit het Duits door Dineke Bijlsma.
217 blz, isbn 9789461642110

De Belezen Belg (6): de Vlaamse gaai

Belgen in vertaalde boeken: wie zijn ze, wat doen ze? De Belezen Belg zoekt het uit.

Van Joachim Meyerhoff verscheen eerder de autobiografische roman Wanneer wordt het eindelijk weer zoals het nooit is geweest, een vaak grappig relaas over zijn kinderjaren middenin de psychiatrische inrichting waar zijn vader directeur is. In Ach, deze leegte, deze verschrikkelijke leegte trekt Meyerhoff naar München, waar hij ondanks een groot gebrek aan talent aan een theateropleiding begint. Omdat hij geen betaalbare kamer vindt, gaat hij bij zijn grootouders inwonen, een verbazingwekkend koppel - zij een actrice op leeftijd, hij een gepensioneerd filosoof -  dat de dag heeft ingedeeld op basis van alcoholconsumpties (van de champagne 's morgens tot de Cointreau voor het slapengaan). Meyerhoff wisselt verhalen over zijn theateropleiding (draag eens een gedicht voor als nijlpaard) af met het leven van de twee oudjes. Een tragikomische aanrader.

Maar daar was het de Belezen Belg eigenlijk niet om te doen. Wel om de wandeloutfit van de grootouders, die in schril contrast staat met hun gewoonlijke elegantie.

Al bij het ontbijt verschenen ze op wandeldagen in partnerlook. Dan droegen ze groene knickerbockers met zilveren gespen, degelijke wollen sokken en geruite overhemden. Het geheel werd gecompleteerd met grijze kraagloze jasjes en twee identieke groene hoedjes met blauw glanzende Vlaamsegaaienveren.

Tot ik dit las had ik me nog nooit serieus afgevraagd wat er zo Vlaams is aan een Vlaamse gaai. Is een Vlaamse gaai in het buitenland ook wel Vlaams? Het antwoord is ontluisterend. De gaai komt over heel Europa en een stuk van Azië voor. Niet direct een reden om hem specifiek Vlaams te noemen. De Vlaamse gaai is dan ook waarschijnlijk een vergissing. Met de vlammende kleuren van zijn verenkleed zouden de Fransen gesproken hebben van de gai flammant, waarna een of andere nitwit de flammant interpreteerde als flamand.  En Meyerhoff, de Duitser, die had het in zijn tekst wellicht niet eens over een gaai, maar over de veren van de Eichelhäher. Bij nader inzicht is er weinig Vlaams aan de Vlaamse gaai. Jammer, eigenlijk.

Ach, deze leegte, deze verschrikkelijke leegte van Joachim Meyerhoff - originele titel Ach, diese Lücke, diese Entsetzliche Lücke - verscheen bij Signatuur in 2016, vertaald uit het Duits door Jan Bert Kanon.
313 blz, isbn 9789056725518

Pier Vittorio Tondelli - Gescheiden kamers

****

Nog maar net zesendertig geworden overleed Pier Vittorio Tondelli in 1991 aan aids. Kort daarvoor had hij nog een laatste boek gepubliceerd, Gescheiden kamers, over een aan aids overleden muzikant, Thomas, en diens knipperlichtrelatie met de Italiaanse schrijver Leo. De twee hebben in elkaar de ware gevonden, maar vooral Leo kan zich niet helemaal geven.

Hij beleefde het contact met Thomas alsof hij inwendig wist dat ze vroeg of laat uit elkaar zouden gaan. Dat gescheiden hoorde bij hun relatie en maakte evenzeer deel uit van de aantrekkingskracht, de groei, het seksuele verlangen.

Die theorie van een relatie samen, maar in twee gescheiden kamers, leidt tot strubbelingen, waar Leo tijdens een jarenlange, intensieve rouwperiode op terugkijkt. Tondelli beschrijft hoe de rouw al tijdens het leven van Thomas aanwezig is, en hoe de liefde na de dood de verwerking bemoeilijkt. Uiteindelijk draait het hele boek om één vraag, door een radeloze Thomas uitgeroepen: "Leo, waarom leg je je er niet gewoon bij neer dat je van me houdt?" Aangrijpend boek over liefde en lijden, en hoe dicht het een bij het ander kan aansluiten.

Gescheiden kamers van Pier Vittorio Tondelli - originele titel Camere separate - verscheen bij Gibbon Uitgeefagentschap in 2016, vertaald uit het Italiaans door Jan van der Haar.
198 blz, isbn 9789491363597

Arne Dahl - Amsterdam-Stockholm

****

Al sinds het begin, met Kentucky Killer in 2003, ben ik fan van Arne Dahl. Toen was alleen nog maar de olijke bende van het A-team van de Zweedse politie in beeld, maar intussen hebben onze vrienden hun plekje gevonden bij de eerste pan-Europese politiedienst, Opcop. Met Amsterdam-Stockholm is het team al aan een derde avontuur toe, na Hebzucht en Woede. Net als in de voorgaande delen behandelt Dahl grote hedendaagse thema's: migratie, energie, Europa. En net als in voorgaande delen groeien ogenschijnlijk verschillende zaken organisch naar elkaar toe.

Amsterdam-Stockholm gaat aanvankelijk alleen over een onderzoek naar bedelaars die door een maffiabende over heel Europa worden uitgestuurd. Maar dan ontmoet Paul Hjelm, het Opcop-opperhoofd, de Franse Europese commissaris die dreigt gechanteerd te worden net nu ze een belangrijk project wil lanceren. De personages zijn zoals gewoonlijk gedenkwaardig, de dialogen heerlijk, de humor super. En ook belangrijk, het blijft vijfhonderd pagina's lang spannend.

Amsterdam-Stockholm van Arne Dahl - originele titel Blindbock - verscheen bij De Geus in 2016, vertaald uit het Zweeds door Ron Bezemer.
504 blz, isbn 9789044535907

Nicola Lagioia - De wreedheid

****

Hoe zwaar kan het gedrag van een vader wegen op zijn familie? Heel erg zwaar, als je Nicola Lagioia mag geloven. En dan hebben we het niet over een heroïnesnuivende armoezaaier, maar over een rijke ondernemer in Bari. De dertiger Nicola Lagioia werd vorig jaar beloond met de meest prestigieuze Italiaanse literatuurprijs, de Premio Strega, voor de verwoestende familiekroniek La ferocia, onlangs vertaald als De wreedheid.

Vittorio Salvemini, intussen de zeventig voorbij, is het hoofd van een Zuid-Italiaanse bouwonderneming. Dankzij connecties en steekpenningen weet hij zelfs op beschermd natuurgebied villa's neer te poten. Het erge is dat hij daar ook zijn familieleden voor inschakelt - bewust of onbewust. Zoon Ruggero, een bekroonde oncoloog, staat borg voor investeringen, en dochter Clara vangt verschillende machtige mannen in haar verleidelijke web. De enige die van niet veel nut is, is Michele, het stiefbroertje dat een ongezonde band onderhoudt met Clara.

Lagioia, de man van de metaforen en soms ondoorzichtige frasen, wisselt aldoor van verteller en tijdstip, en dompelt zich diep onder in de familiegeschiedenis. In het hele boek is niet één personage te vinden dat niets acteert, dat zegt wat het denkt, dat is wat het lijkt. Er is een buitenbeentje als Michele voor nodig om alles te doorprikken, maar ook hij moet zich eerst losmaken van de macht van de gewoonte, "een familie die zich onafgebroken had gekoesterd in de flonkerende ster van de gemoedsrust". Het verschroeiende effect van een emotioneel afwezige, maar zakelijk veeleisende pater familias is wellicht nog nooit zo snoeihard omschreven als in De wreedheid.

De wreedheid van Nicola Lagioia - originele titel La ferocia - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
461 blz, isbn 9789023494454

Naomi Klein - No time

****

Eindelijk eens de tijd gevonden om No time te lezen, Naomi Kleins uitgebreide werk over de klimaatcrisis. Intussen is het al niet meer vijf vóór, maar zes ná twaalf. Als het de bedoeling is - en dat is het minste dat we kunnen doen - de temperatuurstijging onder de twee graden te houden (waartoe de wereldgemeenschap zich sindsdien in Parijs ook toe verbonden heeft), dan moeten we daar ook dringend naar handelen. En dat zal niet lukken door verder te doen zoals we nu bezig zijn.

Er is een drastische omslag nodig. Een beetje zoals de shocktherapie die al vaak werd toegepast door Wereldbank en IMF (zoals zeer uitgebreid gedocumenteerd in De shockdoctrine), maar dan in omgekeerde richting, organisch groeiend, uitgaande van lokale gemeenschappen, dorps- en gemeentebesturen die de energieverdeling weer in eigen handen nemen, native gemeenschappen die hun jacht- en visgebieden beschermen tegen schaliegaswinners en mijnbouwers.

Klein maakt snel komaf met de goede bedoelingen van de olie-industrie, van wie het doel enkel kan zijn altijd voldoende reserves achter de hand te houden, via desnoods steeds risicovollere ontginningsmethodes. Denk aan diepzeeboringen, schaliegaswinningen en exploitatie van het noordpoolgebied. Maar Klein maakt ook de rekening op van zij die denken dat we wel een technologische oplossing zullen vinden, als dat nodig is. En zelfs de milieubewegingen zijn niet veilig. Een van de grootste Amerikaanse milieuverenigingen baatte jarenlang op eigen houtje een olieput uit. Middenin een natuurgebied, jawel.

Klein, als Canadese, richt haar pijlen vooral op dergelijke Amerikaanse toestanden. In Europa lijkt de onvoorwaardelijke overgave aan de olie-industrie, en het kapitalisme als geheel, iets minder groot. Duitsland heeft bijvoorbeeld de omslag gemaakt naar hernieuwbare energie, Frankrijk verbood als eerste land fracking, nadat het water dat uit een man zijn kraan kwam uiterst ontvlambaar bleek. Maar ook hier dreigt gevaar. Steun voor hernieuwbare energie - onontbeerlijk in de sector, en broodnodig als we verdere opwarming willen voorkomen - wordt al snel volgens allerhande handelsakkoorden als illegaal bestempeld en veroordeeld voor internationale tribunalen.

En zo komen we bij Kleins stokpaardje, en de kern van haar betoog: beterschap voor het klimaat komt er pas als ook enkele hoekstenen van het kapitalisme onderuit gaan. Zolang de overheid niet regulerend optreedt tegen vervuilende industrieën, zolang de premisse van eeuwige groei voor de olie-industrie blijft bestaan, zolang zal het klimaatprobleem niet opgelost geraken. De milieustrijd wordt zo ook een sociale strijd, een strijd voor meer gelijkheid. Om af te sluiten met Kleins eigen woorden:

Als onderdeel van het project om de emissies omlaag te krijgen naar het door veel wetenschappers aanbevolen niveau hebben we weer de kans om beleidsvormen te promoten die levens drastisch verbeteren, de kloof tussen arm en rijk dichten, grote aantallen goede banen creëren en de democratie van onderop versterken. In plaats van de ultieme uiting van de shockdoctrine, het verwoede graaien en onderdrukken, kan klimaatverandering een volksshock worden, een slag van onderen toegebracht.

No time van Naomi Klein - originele titel This Changes Everything - verscheen bij De Geus in 2014. 

606 blz, isbn 9789044533767

Fred Vargas - IJsmoord

****

Een korte en verre van volledige samenvatting van IJsmoord:
- een man met twee stilstaande horloges om de pols;
- een wild zwijn genaamd Marc dat zijn bazin tegen elke prijs beschermt;
- een brigadier met de slaapziekte die elke drie uur een dutje moet doen;
- een commissaris beducht voor zijn 'luchtfietserij';
- een reis naar IJsland die voor enkele reizigers fataal afloopt;
- een schimmige vereniging die de glorieperiode van Robespierre naspeelt;
en dat alles tegelijk. Dat kan alleen in het universum van de leading lady van de Franse misdaadliteratuur, Fred Vargas. Het team van commissaris Adamsberg verkent de grenzen van het thrillergenre. De een houdt halsstarrig vast aan de feiten, de ander gunt Adamsberg zijn onorthodoxe denkwijzen, zijn schijnbaar doelloze onderzoeken aan het einde van de wereld.

Adamsberg deed de deur zorgvuldig dicht terwijl Retancourt op de bezoekersstoel ging zitten, een stoel die niet was berekend op haar omvang en die onder haar gestalte verdween. Geen enkele stoel was op haar berekend.
'U gaat stoppen met het bewaken van François Château.'
'Oké', zei Retancourt op haar hoede.
Want de wazigheid die nu in Adamsbergs blik te zien was en die Danglard de vorige dag al had opgemerkt, was nog niet verdwenen. En op de brigade wist iedereen wat die storing betekende. Omzwervingen en nevelen, kortom: luchtfietserij.

Op een of andere manier doet Vargas het compleet onlogische volledig logisch lijken. Ze heeft niet eens veel kunst- en vliegwerk nodig om de aandacht vast te houden. Iedere andere misdaadauteur zou van een scène op een ijzig eiland, mistig en vergeven van de spoken, gebruik maken om er een strijd op leven en dood van te maken, met gebroken benen en misschien enkele dodelijke slachtoffers tot gevolg. Maar Vargas heeft dat niet nodig. De zweverige figuur van Adamsberg volstaat, zolang de onvolprezen nuchtere Retancourt maar in de buurt is.

Er zijn niet zo veel thrillerauteurs meer die ik perse moet gelezen hebben. Maar Vargas, dat is een klasse apart.

IJsmoord van Fred Vargas - originele titel Temps glaciaires - verscheen bij De Geus in 2016, vertaald uit het Frans door Rosa Pollé en Nini Wielink.
439 blz, isbn 9789044535655

Manuel Moyano - Het rijk van Jegorov

****

Op de valreep (nou ja) de meest verrassende roman van 2015: Het rijk van Jegorov van de Spaanse landbouwkundige Manuel Moyano. Het begint als een reportage over een Japanese expeditie naar een primitieve volksstam in Papoea-Nieuw-Guinea, en het eindigt als... ja, als wat eigenlijk?

Vanavond is pater Cuballó in de ufu verschenen met net zo'n vis als Izumi had gegeten en hij heeft hem voor onze ogen opengereten. Binnenin wemelde het van de witte wormpjes van ongeveer een centimeter lang en niet dikker dan een vislijn.

Die wormpjes zijn de bron van alle kwaad. Het gaat om een parasiet die zijn eitjes uitstrooit over het gehele lijf van wie er eentje binnenkrijgt, met een pijnlijke dood tot gevolg. Maar de parasiet heeft ook een prettige bijwerking: als de zieke een paar blaadjes van een plaatselijke plant krijgt toegediend, verwerft hij het eeuwige leven. De Japanners zien daar geld in, en hebben al snel een pak klanten onder Hollywoodsterren en Amerikaanse senatoren. Je ziet al van hier dat dat slecht moet aflopen, maar hoe je van een wormpje naar een strijd om de wereld gaat, dat moet Moyano toch even uitleggen.

Zo verrassend als de inhoud is, zo mogelijk nog vernieuwender is de vorm. Moyano wisselt om de paar bladzijden van register: van een dagboek naar een verhoor, van een pathologisch rapport naar een briefwisseling, en als afsluiter een relevanter namenregister dan ooit. Allemaal mooi geordend, waarbij de chronologie tot enkele decennia in de toekomst reikt. Scifi is het niet echt: ook in 2042 mailen we blijkbaar nog gewoon naar elkaar en is een honderdjarige uitzonderlijk. Wat het dan wel is: humor, avontuur, spanning, politiek en een onvergetelijke complottheorie. Samengevat: een uitzonderlijk goed boek.

Het rijk van Jegorov van Manuel Moyano - originele titel El imperio de Yegorov - verscheen bij Meridiaan Uitgevers in 2015, vertaald uit het Spaans door Jacqueline Visscher.
173 blz, isbn 9789048822614