Jean Echenoz - De spionne

***

Ik ben al een tijdje verloren Echenoz-tijd aan het inhalen. Uitgeverij De Geus publiceerde al meerdere van zijn romans, maar tot voor kort had ik daar niet veel aandacht aan besteed. Nochtans zijn het aangename boekjes, geschreven in een typische stijl. Vooral een aantal biografieën over min of meer vergeten helden is het lezen waard: Hardlopen over Emil Zátopek, Ravel en Flitsen over de uitvinder Tesla.

Echenoz' laatste wapenfeit is De spionne, iets helemaal anders dan we van hem gewoon zijn. Om te beginnen telt het boek twee of drie maal zoveel pagina's. En hoewel eerdere werken ook eerder luchtig van toon zijn, gaat Echenoz nu resoluut voor de humor. Een parodie, aangevuld met een stevige portie kolder.

De spionne uit de titel weet niet eens dat ze tot spionne voorbestemd is, tot ze van straat wordt geplukt door een Franse bijna-gepensioneerde kolonel van de geheime dienst. Hij ziet in haar een geschikte agente om Noord-Korea binnen te dringen en enkele geheimen te ontfutselen. Alleen moet ze eerst nog wat murw worden gemaakt, en daar komt een aantal amateur-misdadigers bij kijken.

Wat volgt heeft veel weg van een deurenkomedie. Een beperkt aantal personages vormt een amalgaam van relaties. Een ooit-populaire liedjesschrijver, een ex-bankovervaller, een stel amateuristische boeven én hun vrouwen blijken allemaal op een of andere manier met elkaar in verbinding te staan.  De verbanden beginnen uit te kristalliseren wanneer de feitelijke missie in Noord-Korea eraan komt. Ook die verloopt niet zonder slag of stoot.

De stijl van Echenoz blijft overeind, maar verder is niets wat het lijkt in deze verrassende, humoristische roman.

De spionne van Jean Echenoz - originele titel Envoyée spéciale - verscheen bij De Geus in 2017, vertaald uit het Frans door Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre.
284 blz, isbn 9789044536324

Beppe Fenoglio - Dag van vuur

****

Beppe Fenoglio is een van die vergeten schrijvers uit (pre-)oorlogsjaren die opeens komen opduiken. Na Een privékwestie en De laatste dag, beide uitgegeven bij De Bezige Bij, verscheen dit voorjaar bij Serena Libri Dag van vuur, een verhalenbundel waarin Fenoglio vertelt over zijn jeugd in een klein dorp in de Italiaanse Alpen in de jaren 1930. Het is een primitieve samenleving waarin de eer van de man nog hoog in het vaandel staat (ook al heeft zijn vrouw het veelal voor het zeggen), de kinderen nog onbezorgd bergpaadjes kunnen verkennen, en de pastoor nog almachtig is. Dat alles verhindert niet dat de emoties soms hoog kunnen oplopen.

'Kom niet met trots bij mij aan, Paco. Jullie Fenoglio's zijn alleen maar verwaand. Maar ik, ik ben een Saglietti, ik heb trots, pure, zuivere trots, ook al heb jij er alles aan gedaan om die van mij af te pakken.'

Bovenop de verwondering over de gigantische veranderingen die we in tachtig jaar tijd hebben doorgemaakt, verrast Fenoglio met literaire kwaliteiten. Mooi gevormde (en zeer mooi vertaalde) volzinnen over een lang vervlogen maatschappij. Over een tijd waarin begrippen als eer en trots nog tot in het bizarre uitvergroot werden. Mooi werk, en nog heel mooi vormgegeven ook.

Dag van vuur van Beppe Fenoglio - originele titel Un giorno di fuoco - verscheen bij Serena Libri in 2017, vertaald uit het Italiaans door Frans Denissen, Karin van Ingen Schenau en Emilia Menkveld. 

167 blz, isbn 9789076270944

Jos Pierreux - Voldaan

*

Ik had beter moeten weten, maar ik liet me doen door het onderschrift 'roman' op de voorkant en de ietwat chiquere vormgeving die een lederen portefeuille moet voorstellen. Plus het feit dat het toch alweer dertien jaar geleden is dat ik Pierreux's retteketet Mariëtte niet zo positief ontving. Een mens kan tien, twaalf boeken en een paar Hercule Poirot-nominaties later tenslotte zijn leven gebeterd hebben, toch?

Het idee was goed. Een man stelt vast dat zijn rekeningen voor hem betaald worden. Dat zou voor velen goed nieuws zijn, maar niet voor Klaas. Hij vreest dat iemand hem een tegenprestatie zal vragen, wat zijn carrière als bankier op de helling zou kunnen zetten. De plot is goed gevonden, toegegeven, maar tegen dat het zover is zijn er vooral tenenkrommende dialogen en flauwe, clichématige figuren voorbijgekomen. Zo is het een raadsel waarom een helderziende Klaas nog even komt waarschuwen. En dan zijn er nog een pak personages die volstrekt overbodig zijn. Een meisje dat Klaas een lift geeft in haar tractor: meer dan wat gezwets komt er niet uit. Of een psycholoog die niet veel te vertellen heeft. Of een detective die...

Dat zou je allemaal met een beetje goede wil couleur locale kunnen noemen. Erger is dat Klaas zelf niet veel beter uit de verf komt. Verder dan wat ballonnetjes over zijn achtergrond - een geadopteerde Roemeen - en zijn ongelukkige voornaam, Bella, komt het niet. Diezelfde Bella presteert het zelfs een privédetective tegen te spreken over diens cynische houding tegenover vrouwen. Dat is dan de Klaas die zelf enkele hoofdstukken eerder heeft gezegd: 'Er zijn vrouwen die toegeven dat ze geen geld kunnen beheren, de anderen liegen'. Troost u, dames, u bent niet de enigen die Bella - of Pierreux - vlotjes schoffeert.

Zigeuners en Marokkanen passen niet bij elkaar. Niet in een wereld die zijn afval sorteert. Bovenal is er die eeuwige vete wie van beiden zich de keizer van het gediscrimineerd worden mag noemen. Met dank aan Hitler's (sic) nazi-Duitse concentratiekampen hebben zigeuners in die strijd een streepje voor.
Maar de Marokkanen knabbelden aan hun achterstand.

Het idee was goed, laten we het daarbij houden. Maar dat goede idee had dan wel beter verdiend dan clichématige personages, ongerijmde karakterwendingen, onmogelijke dialogen en een verhaallijn die nergens over gaat. Ik had het niet durven dromen, maar die Mariëtte was nog zo slecht niet.

Voldaan van Jos Pierreux verscheen bij Uitgeverij Vrijdag in 2015.
181 blz, isbn 9789460013522

Jonathan Coe - Nummer 11

***

Jonathan Coe heeft een paar uitstekende romans geschreven (zie Het moordende testament), maar de laatste jaren wil het niet écht meer lukken. In De afschuwelijke eenzaamheid van Maxwell Slim wilde Coe de tijdgeest van het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw vatten. "Wel amusant, maar misschien moet Coe er nog een paar jaar overheen laten gaan voordat hij het ultieme jaren-2000-boek schrijft", schreef ik in 2010. Het lijkt erop dat hij met Nummer 11 dezelfde fout opnieuw maakt.

Nummer 11 is een aaneenschakeling van verhalen, met enkele personages die een paar keer terugkomen, en met nummer 11 als rode draad: het huisnummer van de minister van financiën in Downing Street. Coe verzet zich namelijk uitdrukkelijk tegen het besparingsbeleid van de Britse regering. De voedselbanken komen regelmatig in beeld, net als de nefaste oorlog in Irak en de hoge kosten in het hoger onderwijs.

Datgene wat voor Laura en haar collega's altijd een vast, maar ondefinieerbaar gegeven was geweest - het naar een hoger niveau brengen van kennis en inzicht van de jonge geest - was nu teruggebracht tot handelswaar, iets wat je kocht met de verwachting dat het op een later moment financieel gewin zou opleveren.

Maar niet alles is politiek. Coe maakt zich ook druk over de macht van de media, zoals de televisiezender die een voormalig onehitwonder te kijk zet in een realityshow, of een prestigieuze prijs die wordt uitgereikt aan gelijk wat, als het maar aandacht oplevert. Of over Facebook en Twitter waar zo snel misverstanden ontstaan en je bij de kleinste misstap zo veel bagger over je heen krijgt.

Over elk van die punten valt ongetwijfeld veel te vertellen, maar misschien is het geheel iets te pessimistisch en eenzijdig. Het grootste minpunt aan Nummer 11 is dat Coe veel meer te vertellen heeft over de jaren 2010 dan hij in één boek kan proppen.

Nummer 11 van Jonathan Coe - originele titel Number 11 - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Engels door Otto Biersma en Luud Dorresteijn.
429 blz, isbn 9789023497790

Joris Tulkens - Vesalius

****

Als men mij zou vragen naar een onderschatte Vlaamse auteur, zou ik wellicht Joris Tulkens noemen. Ik kwam ooit bij hem terecht dankzij Sire, er zijn geen Vlamingen, waarvan ik nu alleen nog weet dat het een amusant boek was. Tussen de thrillers door schrijft de Diestenaar graag historische romans over bekende figuren: Erasmus, Thomas More en Johanna de waanzinnige.

Tulkens' intussen voorlaatste roman (2013) gaat over Andreas Vesalius, Brusselaar en een van de grondleggers van de anatomie. Zijn belangrijkste publicatie, de Fabrica, is al vijftien jaar oud wanneer koning Filips vraagt hem te volgen naar het Spaanse hof in Toledo, later Madrid. Maar het is de tijd van de inquisitie, en Vesalius' opvattingen over lichaam en ziel stemmen niet meteen overeen met de kerkelijke leer.

Of Vesalius' jaren tussen zijn aankomst in Spanje en zijn vertrek op bedevaart naar Jeruzalem werkelijk zo zijn verlopen als hier beschreven is niet zeker. Tulkens beschrijft enkel wat er zou kunnen gebeurd zijn, maar hij doet dat op basis van wat wél geweten is over Vesalius, zijn familie, zijn vrienden, zijn opvattingen. Vesalius is een uitstekende op historische feiten gebaseerde roman, vlot geschreven, met thrillertrekjes.

Vesalius van Joris Tulkens verscheen bij Davidsfonds in 2013.
351 blz, isbn 9789063066628

Antonio Pennacchi - Broederstrijd

****

Antonio Pennacchi won in 2010 de Premio Strega voor Het Mussolinikanaal, de onvergetelijke familiegeschiedenis van de Peruzzi's, kolonisten die uit het noorden van Italië wegtrokken om de pas drooggelegde moerassen van de Agro Pontino, ten zuidoosten van Rome, te gaan bevolken. Onder het bewind van de fascisten werd er zelfs een stad gesticht, Littoria, al had de Duce het graag iets kleinschaliger gezien.

'Noemen jullie dat een dorp?' raasde de Duce [...] toen hij de plannen onder ogen kreeg. 'Dit is Parijs! Krijg de vliegende tering, allebei! Dit is een metropool!' En op 30 juni 1932 was hij niet eens naar de eerstesteenlegging gekomen: 'Sticht 'm zelf maar! En dank God op je blote knieën dat ik jullie niet verban.'

Broederstrijd gaat verder waar Het Mussolinikanaal eindigde, en omvat de periode van de Tweede Wereldoorlog tot nu. De hoofdrollen zijn opnieuw voor de Peruzzi's, een bont allegaartje met hun familievetes, romances, overspel en foute beslissingen. Vóór de oorlog zijn het onverbeterlijke fascisten. Tenslotte was het Mussolini die hen land en boerderij bezorgde. Maar dat maakt hen nog geen fascisten ná de oorlog. 'Ervoor is ervoor, en erna is erna', meent de verteller. Ervóór was zowat iedere Italiaan fascist, want 'ze stonden aan de kant van de winnaar'. Tot plots de geallieerden landen op Sicilië.

Zolang de Peruzzi's zelf de Italiaanse naoorlogse geschiedenis kunnen illustreren, door zoals Diomedes eerst mee te heulen met de Duitsers en na de oorlog steenrijk te worden dankzij lucratieve bouwcontracten (de maffia is niet ver weg), is dat mooi meegenomen. Pennacchi hanteert daarbij een vrij directe en humoristische stijl, waarbij hij de lezer soms rechtstreeks aanspreekt. Maar wanneer Diomedes en zijn tantes, neven en ooms naar de achtergrond verdwijnen, wanneer het over de nationale politiek gaat, dreigt het boek vervelend te worden. Het was wellicht niet nodig élke partizanengroep te vermelden, of elk nieuw kabinet dat gevormd wordt.

Gelukkig herpakt Pennacchi zich, met als sluitstuk het moment waarop de verteller zelf duidelijk maakt wie hij is en hoe hij in het familieverhaal past. Broederstrijd is geen overweldigend boek zoals Het Mussolinikanaal, maar dat ligt louter aan enkele mindere passages.

Broederstrijd van Antonio Pennacchi - originele titel Canale Mussolini. Parte seconda - verscheen bij De Bezige Bij in 2017, vertaald uit het Italiaans door Mieke Geuzebroek en Pietha de Voogd.
479 blz, isbn 9789023402237

Driemaal Simenon

****

Eind vorig jaar publiceerde De Bezige Bij opnieuw enkele Simenons in een nieuwe vertaling. Commissaris Maigret laat zich van zijn meest onverwachte kant zien in twee ervan. In De gehangene van de Saint-Pholien volgt Maigret een sjofel geklede, zich verdacht gedragende jongeman op de trein naar Bremen. Gedreven door nieuwsgierigheid besluit Maigret zijn eigen koffer om te wisselen met die van de jongeman. Maigret kon niet voorspellen dat de man hierdoor zelfmoord zou plegen, maar je zou toch denken dat hij enige wroeging zou tonen. Dat gebeurt niet. In de jaren dertig was een dergelijke uitlokking wellicht niet meer dan een accident de parcours.

In Maigret zet een val drijft de commissaris weliswaar niemand de dood in, maar neemt hij toch grote risico's. Om een seriemoordenaar te vatten zet Maigret een val op met levend aas. Deze keer speelt zijn geweten wél op. Hij is dan ook twintig jaar ouder ondertussen, en bovendien gaat het hier niet om een verdachte, maar om een collega. Verwondering over de zeden van de tijd is niet het enige dat de Maigret-detectives zo boeiend maakt. Het zijn altijd aangename, niet al te lange, verrassende verhalen. Niet in het minst dankzij de figuur van commissaris Maigret.

Maar dat de chemie er ook is zonder Maigret bewijst Onbekenden in het huis, een psychologische roman verpakt als misdaadroman. Sinds zijn vrouw is vertrokken leeft advocaat Hector Loursat teruggetrokken in zijn kamer, vergezeld van zijn drie flessen wijn per dag. Dat verklaart wellicht waarom hij niets merkt van de feestjes die zijn dochter een verdieping hoger houdt met de plaatselijke jeugd. Tot er een dode man wordt gevonden in huis, doodgeschoten. Alles wijst in de richting van het nieuwste lid van de vriendenbende. Loursat neemt diens verdediging op zich en begint zowaar weer interesse te tonen voor het leven. Onbekenden in het huis is een bijna even beklemmend portret van een door het leven getekend man als de premier of de burgemeester van Veurne uit de gelijknamige romans.

De gehangene van de Saint-Pholien van Georges Simenon - originele titel Le pendu de Saint-Pholien - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Martin de Haan.
158 blz, isbn 9789023419297

Maigret zet een val van Georges Simenon - originele titel Maigret tend un piège - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Anne van der Straaten.
176 blz, isbn 9789023417835

Onbekenden in het huis van Georges Simenon - originele titel Les inconnus dans la maison - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Marijke Scholts.
222 blz, isbn 9789023419273

Marco Balzano - Reis zonder einde

****

In de jaren vijftig heeft Sicilië weinig te bieden, en dus trekt Ninetto, bijgenaamd Veloverbeen, op slechts negenjarige leeftijd naar Milaan. Hij hoopt er wat geld te verdienen voor een fatsoenlijk bestaan. Dat lukt ook redelijk, al kan je de vraag stellen of vier jaar aan een lopende band staan wel werkelijk vooruitgang is.

Nog lastiger te overwinnen dan het geldgebrek, is de aangeboren achterdocht. 'Vrienden bestaan niet, er bestaan alleen maar mensen met wie je wat tijd kunt doorbrengen als je niet wilt denken aan al het gezeik.' Rosario heeft duidelijk geen positief wereldbeeld meegegeven aan zijn zoon. Ninetto belandt zelfs in de gevangenis wanneer hij te voortvarend uithaalt met het mes dat hij altijd bij zich heeft. Eenmaal terug vrij blijkt dat hij van zijn vrouw en dochter is vervreemd.

Reis zonder einde is een treffend portret van een jongen die ver buiten zijn dorp zijn plan moet zien te trekken, maar ook van de man die uit die jongen voortkomt. Het is ook een halve eeuw Italiaanse geschiedenis met hele families die vertrekken uit het arme zuiden, en zelfs kinderen die op hun eentje de sprong wagen, vaak met de steun van hun ouders. Mooie roman.

Reis zonder einde van Marco Balzano - originele titel L'ultimo arrivato - verscheen bij Serena Libri in 2016, vertaald uit het Italiaans door Manon Smits.
245 blz, isbn 9789076270906

Robert Harris - Conclaaf

****

Robert Harris schrijft graag over historische gebeurtenissen. Zie de Cicero-trilogie, of De officier over Alfred Dreyfus. Soms herschrijft hij zelfs de geschiedenis. Wat als Hitler de oorlog gewonnen had? Je leest het in Harris' debuut, Vaderland. Altijd gaat het over tot de verbeelding sprekende gebeurtenissen. De grote verhalen van onze tijd, of de verhalen die eeuwen geschiedenis hebben overleefd. Conclaaf is een buitenbeentje omdat het zich in de toekomst afspeelt, maar verder is het een vintage Harris. Want wat fascineert meer dan een archaïsch, met mysterie en geheimdoenerij omgeven gebeuren als een pausverkiezing?

We springen enkele jaren vooruit in de tijd, naar het Vaticaan, waar net de paus is overleden. Harris beschrijft het conclaaf waarin een nieuwe paus moet worden verkozen door een pak kardinalen die zich daarvoor laten opsluiten in de Sixtijnse kapel. Het is smullen van de kiesstrijd die bijna meteen losbarst. De progressieven trachten zich te verenigen tegen de aartsconservatieve aartsbisschop van Venetië. Groepjes kardinalen lobbyen ongegeneerd voor hun kandidaat, die zichzelf uiteraard zeer bescheiden voordoet. Er duiken schandalen op die kandidaturen onmogelijk maken en er duiken kandidaten op die het eigenlijk niet waren. Harris rijgt de plotwendingen aaneen, de een nog inventiever dan de ander. Conclaaf is een uitstekende pageturner, al was de allerlaatste onthulling er net één te veel.

Conclaaf van Robert Harris - originele titel Conclave - verscheen bij Cargo in 2016, vertaald uit het Engels door Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre.
320 blz, isbn 9789023426547

Andrea Camilleri - Noli me tangere

****

Wil me niet aanraken, dat is de letterlijke vertaling van noli me tangere. Jezus zou de woorden hebben uitgesproken tegen Maria Magdalena kort na zijn verrijzenis. De scène werd ontelbare keren afgebeeld op schilderijen en fresco's, onder andere door Fra Angelico in 1442. Het is dat fresco dat zijn naam gaf aan de nieuwste roman van Andrea Camilleri.

Laura Garaudo heeft de muurschildering bestudeerd aan de universiteit, lang voor ze trouwde met de bekende schrijver Mattia Todini. Wanneer Laura spoorloos verdwijnt, wordt inspecteur Maurizi ingeschakeld. Hij gaat te rade bij vrienden en minnaars, maar veel brengt dat niet op. Behalve enkele onverwachte aanwijzingen: niet alleen het werk van Fra Angelico, maar ook een gedicht van T.S. Eliot. Beiden zeggen iets over de vrouw Laura Garaudo, over haar gedragingen, en uiteindelijk over de reden van haar verdwijning.

Andrea Camilleri is vooral bekend dankzij zijn Montalbano-detectives, maar ook bij ons zijn al een paar van zijn romans verschenen: Zwarte zon bijvoorbeeld, over Caravaggio, of de biografie van Luigi Pirandello. Noli me tangere past perfect in dat rijtje. Het heeft het opzet van een misdaadroman, maar is het niet. De kunst en de psychologie nemen al snel de bovenhand in een mooi portret van een kwijtgeraakte vrouw. En dat kwijtgeraakt mag je zowel letterlijk als figuurlijk nemen.

Noli me tangere van Andrea Camilleri - originele titel Noli me tangere - verscheen bij Serena Libri in 2016, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
157 blz, isbn 9789076270913

Colum McCann - Dertien manieren van kijken

****

Zelfs al komen ze van een topauteur, dan nog laat ik me niet snel overhalen een verhalenbundel te lezen. Voor Colum McCann, auteur van pareltjes als Zoli en Trans-Atlantisch, maakte ik een uitzondering (zij het met enkele maanden uitstel). Gelukkig maar, want Dertien manieren van kijken is topliteratuur.

Het boek bevat een novelle en drie verhalen. Ze zijn geschreven rond de periode dat McCann op straat bewusteloos werd geslagen toen hij probeerde een vrouw te helpen die werd mishandeld. Een kleine shock in zijn leven die ook in de verhalen terugkomt. In de titelnovelle komt een oud-rechter om het leven wanneer hij op straat wordt overvallen. McCann wisselt het onderzoek naar de dader af met een terugblik op het leven van rechter Mendelssohn en al zijn zwakheden.

In Verdrag wordt zuster Beverly geconfronteerd met het beeld van haar aanrander. Een rebellenleider in wat niet anders dan Columbia kan zijn, hield haar jarenlang vast in de jungle en misbruikte haar. Nu verschijnt hij op tv, als deelnemer aan een vredesconferentie, zich voordoend als vredestichter. Wraakroepend, uiteraard. Maar er is ook verzoening nodig, en dat vraagt tijd.

McCann beschrijft zijn hoofdpersonages vol mededogen, of het nu over zuster Beverly gaat, over de narcistische Mendelssohn, of over een vrouw die een verkeerde beslissing neemt bij de opvoeding van haar aangenomen zoon. Het zijn verhalen die lang blijven hangen, dankzij inlevingsvermogen en thematiek. Een erg mooie bundel van Colum McCann.

Dertien manieren van kijken van Colum McCann - originele titel Thirteen Ways of Looking - verscheen bij De Harmonie in 2016, vertaald uit het Engels door Frans van der Wiel.
269 blz, isbn 9789076174846

De Belezen Belg (7): de politiehond

Belgen in de wereldliteratuur. De Belezen Belg onderzoekt wie ze zijn en wat ze doen.

Blijkbaar is de Brusselse politie goed met honden, of was ze dat in 1924. Of anders had de Albanese minister van Buitenlandse Zaken het verkeerd voor.

Om de kans op opheldering te vergroten lieten ze op kosten van de staat (circa 0,3 procent van de staatsbegroting voor het jaar 1924) een politiehond en zijn begeleider uit België overkomen. Dit was een idee geweest van de minister van Buitenlandse Zaken, Adnan Bey Gorica, die hier bekendstaat als dé België-connaisseur. Volgens hem beschikt de politie van Brussel als enige in Europa over een tiental goedopgeleide speurhonden, die in uiterst netelige gevallen worden ingezet.

De zaak die opheldering vraagt is niet van de poes: op de noordelijke Albanese bergweg zijn twee Amerikanen doodgeschoten. En laten het nu net de Amerikanen zijn die ervoor zorgden dat Albanië een zelfstandige staat werd, en niet verdeeld werd onder Servië, Griekenland en nog wat Balkanstaten. Er breekt dus paniek uit en er moeten koste wat het kost schuldigen aangeduid worden. Geen makkelijke werkomstandigheden voor onze landgenoot en zijn hond. Dat hij zelf niet onverdeeld gelukkig is met de uitkomst, blijkt wanneer de Albanezen hem willen bedanken voor een vermeende doorbraak:

'Ik wil die medaille en dat geld niet,' zei de ongelukkige gendarme, terwijl hij zich verder bedronk.

Het is inderdaad een wespennest waarin hij zich begeeft, met naast de buitenlandse machten die olie en/of land op het oog hebben, ook nog een interne machtsstrijd tussen de beys (die het onder de Ottomanen voor het zeggen hadden) en de in Amerika opgeleide oppositie. Moord op de noordelijke bergweg  van de Duits-Albanese Anila Wilms is een fraaie kruising van historische roman en politieke thriller.

Moord op de noordelijke bergweg van Anila Wilms - originele titel Das Albanische Öl oder Mord auf der Strasse des Nordens - verscheen bij Van Gennep in 2014, vertaald uit het Duits door Dineke Bijlsma.
217 blz, isbn 9789461642110

De Belezen Belg (6): de Vlaamse gaai

Belgen in vertaalde boeken: wie zijn ze, wat doen ze? De Belezen Belg zoekt het uit.

Van Joachim Meyerhoff verscheen eerder de autobiografische roman Wanneer wordt het eindelijk weer zoals het nooit is geweest, een vaak grappig relaas over zijn kinderjaren middenin de psychiatrische inrichting waar zijn vader directeur is. In Ach, deze leegte, deze verschrikkelijke leegte trekt Meyerhoff naar München, waar hij ondanks een groot gebrek aan talent aan een theateropleiding begint. Omdat hij geen betaalbare kamer vindt, gaat hij bij zijn grootouders inwonen, een verbazingwekkend koppel - zij een actrice op leeftijd, hij een gepensioneerd filosoof -  dat de dag heeft ingedeeld op basis van alcoholconsumpties (van de champagne 's morgens tot de Cointreau voor het slapengaan). Meyerhoff wisselt verhalen over zijn theateropleiding (draag eens een gedicht voor als nijlpaard) af met het leven van de twee oudjes. Een tragikomische aanrader.

Maar daar was het de Belezen Belg eigenlijk niet om te doen. Wel om de wandeloutfit van de grootouders, die in schril contrast staat met hun gewoonlijke elegantie.

Al bij het ontbijt verschenen ze op wandeldagen in partnerlook. Dan droegen ze groene knickerbockers met zilveren gespen, degelijke wollen sokken en geruite overhemden. Het geheel werd gecompleteerd met grijze kraagloze jasjes en twee identieke groene hoedjes met blauw glanzende Vlaamsegaaienveren.

Tot ik dit las had ik me nog nooit serieus afgevraagd wat er zo Vlaams is aan een Vlaamse gaai. Is een Vlaamse gaai in het buitenland ook wel Vlaams? Het antwoord is ontluisterend. De gaai komt over heel Europa en een stuk van Azië voor. Niet direct een reden om hem specifiek Vlaams te noemen. De Vlaamse gaai is dan ook waarschijnlijk een vergissing. Met de vlammende kleuren van zijn verenkleed zouden de Fransen gesproken hebben van de gai flammant, waarna een of andere nitwit de flammant interpreteerde als flamand.  En Meyerhoff, de Duitser, die had het in zijn tekst wellicht niet eens over een gaai, maar over de veren van de Eichelhäher. Bij nader inzicht is er weinig Vlaams aan de Vlaamse gaai. Jammer, eigenlijk.

Ach, deze leegte, deze verschrikkelijke leegte van Joachim Meyerhoff - originele titel Ach, diese Lücke, diese Entsetzliche Lücke - verscheen bij Signatuur in 2016, vertaald uit het Duits door Jan Bert Kanon.
313 blz, isbn 9789056725518

Fabio Genovesi - Wat de golven brengen

***

Een paar jaar geleden verscheen een mooi tragikomisch boek over opgroeien in een klein Toscaans dorp: Vissen voeren van Fabio Genovesi. Zijn tweede boek, Wat de golven brengen, haalde de shortlist van de Premio Strega. Hij won uiteindelijk niet, maar werd wel bekroond door de jeugdjury.

Hoofdfiguur is Luna, een albino tienermeisje.

Je hebt albino vogels en vissen, en krokodillen en apen en walvissen en schildpadden. Ook planten kunnen albino zijn, en bloemen, dat is de normaalste zaak van de wereld. Maar dat vinden de mensen niet. De mensen klagen dan wel dat het leven altijd hetzelfde is en duf en saai, maar als er dan iemand voorbijkomt die een beetje anders is, dan raken ze over hun toeren en worden ze bang.

Luna leeft met haar moeder en oudere broer Luca in een dorp aan zee, tot Luca omkomt tijdens het surfen. Samen met haar vriendje Zjot, een wees uit Tsjernobyl, speurt Luna het strand af naar tekenen van leven van Luca. Haar godsdienstleraar Sandro maakt daar handig gebruik van om dichter bij Luna's moeder te komen, op wie hij een oogje heeft. Dat bonte gezelschap wordt nog aangevuld met de schietgrage aangenomen opa van Zjot, en twee vrienden van Sandro, veertigers die bij moeder thuis zijn blijven hangen.

De personages zijn even kleurrijk als in Vissen voeren. Een beetje humor is ook nooit veraf. Toch overtuigt Wat de golven brengen niet helemaal. Het boek mist een rechte lijn, het gaat op en af, zoals de golven in de titel. Maar af en toe een glimlach op het gezicht, meer is er soms ook niet nodig.

Wat de golven brengen van Fabio Genovesi - originele titel Chi manda le onde - verscheen bij Signatuur in 2015, vertaald uit het Italiaans door Manon Smits en Pieter van der Drift.
451 blz, isbn 9789056725419

Pier Vittorio Tondelli - Gescheiden kamers

****

Nog maar net zesendertig geworden overleed Pier Vittorio Tondelli in 1991 aan aids. Kort daarvoor had hij nog een laatste boek gepubliceerd, Gescheiden kamers, over een aan aids overleden muzikant, Thomas, en diens knipperlichtrelatie met de Italiaanse schrijver Leo. De twee hebben in elkaar de ware gevonden, maar vooral Leo kan zich niet helemaal geven.

Hij beleefde het contact met Thomas alsof hij inwendig wist dat ze vroeg of laat uit elkaar zouden gaan. Dat gescheiden hoorde bij hun relatie en maakte evenzeer deel uit van de aantrekkingskracht, de groei, het seksuele verlangen.

Die theorie van een relatie samen, maar in twee gescheiden kamers, leidt tot strubbelingen, waar Leo tijdens een jarenlange, intensieve rouwperiode op terugkijkt. Tondelli beschrijft hoe de rouw al tijdens het leven van Thomas aanwezig is, en hoe de liefde na de dood de verwerking bemoeilijkt. Uiteindelijk draait het hele boek om één vraag, door een radeloze Thomas uitgeroepen: "Leo, waarom leg je je er niet gewoon bij neer dat je van me houdt?" Aangrijpend boek over liefde en lijden, en hoe dicht het een bij het ander kan aansluiten.

Gescheiden kamers van Pier Vittorio Tondelli - originele titel Camere separate - verscheen bij Gibbon Uitgeefagentschap in 2016, vertaald uit het Italiaans door Jan van der Haar.
198 blz, isbn 9789491363597

Joël Dicker - Het boek van de Baltimores

***

De Zwitser Joël Dicker oogstte veel succes met zijn debuut De waarheid over de zaak Harry Quebert: een zeer Amerikaans aandoende roman, en niet alleen omdat het verhaal zich afspeelde in de Verenigde Staten. Het boek moest het meer hebben van de strak geregisseerde plot dan van overtuigende karakters. Een pageturner die zó zou kunnen omgevormd worden tot een Hollywoodfilm (wat intussen dan ook gebeurd is).

In Het boek van de Baltimores herhaalt Dicker zijn succesrecept. De familie Goldman is door de jaren heen gesplitst in twee takken: die uit Baltimore (het chiquere deel) en die uit Montclair, New Jersey. Marcus hoort bij de tweede tak, maar verlangt hevig naar een leven zoals dat van zijn rijkere, even oude neven van de Baltimores. Maar is dat wel terecht? Beetje bij beetje onthult Dicker grote en kleine familiegeheimen, van het plotse verschijnen van een tweede neef, over de plots beëindigde relatie met een bekende zangeres, tot het faillissement van de eens zo rijke oom van de Baltimores.

Met de regelmaat van de klok verwijst Dicker naar het Drama dat alles veranderde. Het kan een doorzichtige truc lijken, maar het zet wel degelijk aan tot vlug verder lezen. Het risico van een anticlimax dreigt als je zo de nadruk legt op een komend Drama, maar Dicker weet de valkuilen te vermijden. Goed gedaan, maar aan de andere kant laat Dicker zich iets te ver wegglijden tot het niveau van een sentimentele tv-film.

Het boek van de Baltimores van Joël Dicker - originele titel Le Livre des Baltimore - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Manik Sarkar.
447 blz, isbn 9789023496113

Jan Guillou - Blauwe Ster

***

De Tweede Wereldoorlog biedt Jan Guillou nog eens de kans terug te keren naar het genre dat hem en zijn Coq Rouge bekend maakte: de spionageroman. In Blauwe Ster, deel vijf van De Grote Eeuw, zetten we een kleine stap terug in de tijd. In het vorige deel kregen we al het verhaal te horen van pater familias Lauritz die zijn vrouw verliest aan kanker en er tegelijk een maîtresse op na houdt.

Diezelfde periode komt nogmaals aan bod, maar dan vanuit het oogpunt van Lauritz' dochter Johanne, die zich als Noors-Duits-Zweedse aansluit bij het Noorse verzet tegen de nazi's. Daarbij komt ze haar zus Rosa tegen, die voor de inlichtingendienst werkt in het officieel neutrale Zweden.

Rosa begon een soort fabel te vertellen over het neutrale land in het noorden dat zich tot nu toe buiten de grote oorlog had weten te houden. Tegen een bepaalde prijs natuurlijk. Neutraliteit was niet gratis. Daarom helde de neutraliteit op het ogenblik over naar de sterkere partij Duitsland, daarom waren bijvoorbeeld Duitse troepentransporten door het land toegestaan.

Blauwe Ster bevat enkele spannende scènes rond Johanne, die zich actief inzet om het de Duitsers moeilijk te maken en Joden te redden, maar de nadruk ligt eerder op de diplomatie en de familiebanden. Voor wie De Grote Eeuw tot nu toe volgde een prettig weerzien. Voor alle anderen: begin vooral bij Bruggenbouwers.

De Grote Eeuw:
Bruggenbouwers
Dandy uit het noorden
Tussen rood en zwart
De kop in het zand

Blauwe Ster van Jan Guillou - originele titel Blå Stjärnan - verscheen bij Prometheus in 2016, vertaald uit het Zweeds door Bart Kraamer.
352 blz, isbn 9789044628258

Joachim Meyerhoff - Wanneer wordt het eindelijk weer zoals het nooit is geweest

***

Joachim Meyerhoff groeit samen met zijn twee broers op in een villa middenin de psychiatrische inrichting waar zijn vader de scepter zwaait. Dat levert veel komische scènes op in een tijd waarin nog niet zo politiek correct werd gedaan.

Zo ben ik opgegroeid. Te midden van vijftienhonderd psychisch gestoorden en geestelijk en lichamelijk gehandicapten. Mijn broers en ik gaven de patiënten de meest uiteenlopende namen. We noemden ze ijskoud idioten, gekken of krankzinnigen. Maar ook stakkers, spasten, schizo's, mafketels, malloten en mongolen.

Maar na een hele reeks grappige anekdotes verandert de toon. De jeugd is voorbij, het huwelijk van de ouders loopt niet meer geweldig, en plots is niets meer zoals het ooit is geweest. Of beter: zoals het nooit is geweest, maar werd beleefd door de gekleurde bril van de kinderjaren. Joachim Meyerhoff gaat voor de lach én de traan, en hij doet dat goed.

Wanneer wordt het eindelijk weer zoals het nooit is geweest van Joachim Meyerhoff - originele titel Wann wird es endlich wieder so, wie es nie war - verscheen bij Signatuur in 2015, vertaald uit het Duits door Josephine Rijnaarts.
311 blz, isbn 9789056725082

Nicola Lagioia - De wreedheid

****

Hoe zwaar kan het gedrag van een vader wegen op zijn familie? Heel erg zwaar, als je Nicola Lagioia mag geloven. En dan hebben we het niet over een heroïnesnuivende armoezaaier, maar over een rijke ondernemer in Bari. De dertiger Nicola Lagioia werd vorig jaar beloond met de meest prestigieuze Italiaanse literatuurprijs, de Premio Strega, voor de verwoestende familiekroniek La ferocia, onlangs vertaald als De wreedheid.

Vittorio Salvemini, intussen de zeventig voorbij, is het hoofd van een Zuid-Italiaanse bouwonderneming. Dankzij connecties en steekpenningen weet hij zelfs op beschermd natuurgebied villa's neer te poten. Het erge is dat hij daar ook zijn familieleden voor inschakelt - bewust of onbewust. Zoon Ruggero, een bekroonde oncoloog, staat borg voor investeringen, en dochter Clara vangt verschillende machtige mannen in haar verleidelijke web. De enige die van niet veel nut is, is Michele, het stiefbroertje dat een ongezonde band onderhoudt met Clara.

Lagioia, de man van de metaforen en soms ondoorzichtige frasen, wisselt aldoor van verteller en tijdstip, en dompelt zich diep onder in de familiegeschiedenis. In het hele boek is niet één personage te vinden dat niets acteert, dat zegt wat het denkt, dat is wat het lijkt. Er is een buitenbeentje als Michele voor nodig om alles te doorprikken, maar ook hij moet zich eerst losmaken van de macht van de gewoonte, "een familie die zich onafgebroken had gekoesterd in de flonkerende ster van de gemoedsrust". Het verschroeiende effect van een emotioneel afwezige, maar zakelijk veeleisende pater familias is wellicht nog nooit zo snoeihard omschreven als in De wreedheid.

De wreedheid van Nicola Lagioia - originele titel La ferocia - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
461 blz, isbn 9789023494454

David Lagercrantz - De val van Turing

***

De val van Turing begint met het einde: de dood van Alan Turing, de Engelse wiskundige die tijdens de Tweede Wereldoorlog een cruciale rol speelde in het kraken van nazi-codes. Turings levensverhaal is bekend: nog geen twee jaar geleden werd zijn rol gespeeld door Benedict Cumberbatch in The imitation game. De tragedie van de held die na de oorlog wegens zijn homoseksualiteit uit de maatschappij wordt verstoten blijft tot de verbeelding spreken. Ook de Zweedse auteur David Lagercrantz (intussen bekend van deel 4 van Larssons Millenniumtrilogie) werd erdoor gefascineerd. Hij besloot er een roman over te schrijven. Niet met Turing zelf in de hoofdrol, maar over de jonge politieman Leonard Corell die de vermeende zelfmoord van Turing onderzoekt.

De dode was mager, vrij goed getraind, maar met een ongewoon zachte, bijna vrouwelijke borst, en hoewel Corell redelijk nauwkeurig te werk ging, vond hij geen tekenen van geweld, geen krabsporen of blauwe plekken, enkel wat zwarte verf op de vingertoppen, en verder het schuim in de mondhoek. Hij rook eraan en begreep toen waarom hij zo misselijk was.

Corell komt in de problemen wanneer hij Turings bezigheden tijdens de oorlog achterhaalt - op dat moment nog een staatsgeheim. Maar vooral ook merkt hij dat zijn eigen leven hem niet meer bevalt. Corell komt tot nieuwe inzichten over de kortzichtigheid van de politie en de verbetenheid waarmee homo's vervolgd worden (waaraan ze alleen kunnen ontkomen door zich te laten volspuiten met hormonen). De val van Turing is bijwijlen pakkend en boeiend, maar Lagercrantz klinkt iets te vaak alsof hij een college staat te geven over wiskundige logica of over ethiek in de jaren 1950.

De val van Turing van David Lagercrantz - originele titel Syndafall i Wilmslow - verscheen bij Signatuur in 2016, vertaald uit het Zweeds door Geri de Boer.
397 blz, isbn 9789056725440