Chahdortt Djavann - Meester

**

Een latinojongen wordt ergens in een Amerikaanse achterbuurt onder de hoede genomen van Big Daddy, een van de plaatselijke gangsterbazen. Later wordt diezelfde jongen op dertienjarige leeftijd veroordeeld voor een drievoudige moord. Hij besluit zijn levensverhaal te vertellen aan zijn advocate, inclusief enkele van de meest sadistische scènes die ik ooit las. Verder komt het verhaal niet erg sterk uit de verf, al is er nog een verrassend einde aan.

Meester van Chahdortt Djavann - originele titel Big Daddy - verscheen bij Cargo in 2016, vertaald uit het Frans door Jan Pieter van der Sterre en Reintje Ghoos.
253 blz, isbn 9789023494799

Jonathan Coe - Nummer 11

***

Jonathan Coe heeft een paar uitstekende romans geschreven (zie Het moordende testament), maar de laatste jaren wil het niet écht meer lukken. In De afschuwelijke eenzaamheid van Maxwell Slim wilde Coe de tijdgeest van het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw vatten. "Wel amusant, maar misschien moet Coe er nog een paar jaar overheen laten gaan voordat hij het ultieme jaren-2000-boek schrijft", schreef ik in 2010. Het lijkt erop dat hij met Nummer 11 dezelfde fout opnieuw maakt.

Nummer 11 is een aaneenschakeling van verhalen, met enkele personages die een paar keer terugkomen, en met nummer 11 als rode draad: het huisnummer van de minister van financiën in Downing Street. Coe verzet zich namelijk uitdrukkelijk tegen het besparingsbeleid van de Britse regering. De voedselbanken komen regelmatig in beeld, net als de nefaste oorlog in Irak en de hoge kosten in het hoger onderwijs.

Datgene wat voor Laura en haar collega's altijd een vast, maar ondefinieerbaar gegeven was geweest - het naar een hoger niveau brengen van kennis en inzicht van de jonge geest - was nu teruggebracht tot handelswaar, iets wat je kocht met de verwachting dat het op een later moment financieel gewin zou opleveren.

Maar niet alles is politiek. Coe maakt zich ook druk over de macht van de media, zoals de televisiezender die een voormalig onehitwonder te kijk zet in een realityshow, of een prestigieuze prijs die wordt uitgereikt aan gelijk wat, als het maar aandacht oplevert. Of over Facebook en Twitter waar zo snel misverstanden ontstaan en je bij de kleinste misstap zo veel bagger over je heen krijgt.

Over elk van die punten valt ongetwijfeld veel te vertellen, maar misschien is het geheel iets te pessimistisch en eenzijdig. Het grootste minpunt aan Nummer 11 is dat Coe veel meer te vertellen heeft over de jaren 2010 dan hij in één boek kan proppen.

Nummer 11 van Jonathan Coe - originele titel Number 11 - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Engels door Otto Biersma en Luud Dorresteijn.
429 blz, isbn 9789023497790

Bram Dehouck - Witte raaf

****

We hebben er even op moeten wachten, op de nieuwste thriller van Bram Dehouck (bijna even lang als op deze recensie), maar de Witte raaf bleek het wachten meer dan waard.

Stefanie Baertsoen is interim-marketingverantwoordelijke in een klein bedrijf. Tot ieders tevredenheid, tot een nieuwe collega alles komt verpesten. Nick Farkas heeft alles mee: "Het indrukwekkende cv, het voortreffelijke voorkomen, de schijnbaar natuurlijke uitstraling van succes".

Mensen als Nick Farkas verblinden je, denkt ze. Zij zijn de lichtbak waar iedereen naar staart. Willen ze de aandacht, dan trekken ze haar naar zich toe; vrezen ze de aandacht, dan stoten ze haar van zich af. Het licht gaat uit en terwijl je nog met je ogen knippert, zijn ze verdwenen.

Al snel is de meest ervaren vertegenwoordiger vervangen door een stel wulpse grieten met een iPad. De enige die Nicks spelletje doorheeft, is Stefanie. Hij wil haar dan ook kwijt, en dat lukt ei zo na. Tot hij in het ziekenhuis belandt na een overval waarbij zijn vrouw omkomt.

Stefanie loopt zelf in de kijker als verdachte, na haar professionele dispuut met Nick. Maar heeft zij er ook echt iets mee te maken? Rechercheur Tess Jonkman mag het uitzoeken. Dat doet ze in het veel verhelderende tweede deel van het boek. Maar ook dan is het nog niet gedaan: een rechtbankdrama brengt de ultieme apotheose.

Een ander had hetzelfde verhaal wellicht willen uitrekken tot dubbel zoveel pagina's, maar het verhaal heeft dat helemaal niet nodig. Bram Dehouck rolt zijn uitgekiende plot uit zonder veel franjes. Tot de laatste pagina laat hij je in spanning. Zal Nick ontmaskerd worden als een gladde bedrieger, ja of nee? Witte raaf is een uitstekende misdaadroman, maar iets anders hadden we ook niet verwacht van een tweevoudig Gouden Strop-winnaar.

Witte raaf van Bram Dehouck verscheen bij De Geus in 2016.
253 blz, isbn 9789044534603

Driemaal Simenon

****

Eind vorig jaar publiceerde De Bezige Bij opnieuw enkele Simenons in een nieuwe vertaling. Commissaris Maigret laat zich van zijn meest onverwachte kant zien in twee ervan. In De gehangene van de Saint-Pholien volgt Maigret een sjofel geklede, zich verdacht gedragende jongeman op de trein naar Bremen. Gedreven door nieuwsgierigheid besluit Maigret zijn eigen koffer om te wisselen met die van de jongeman. Maigret kon niet voorspellen dat de man hierdoor zelfmoord zou plegen, maar je zou toch denken dat hij enige wroeging zou tonen. Dat gebeurt niet. In de jaren dertig was een dergelijke uitlokking wellicht niet meer dan een accident de parcours.

In Maigret zet een val drijft de commissaris weliswaar niemand de dood in, maar neemt hij toch grote risico's. Om een seriemoordenaar te vatten zet Maigret een val op met levend aas. Deze keer speelt zijn geweten wél op. Hij is dan ook twintig jaar ouder ondertussen, en bovendien gaat het hier niet om een verdachte, maar om een collega. Verwondering over de zeden van de tijd is niet het enige dat de Maigret-detectives zo boeiend maakt. Het zijn altijd aangename, niet al te lange, verrassende verhalen. Niet in het minst dankzij de figuur van commissaris Maigret.

Maar dat de chemie er ook is zonder Maigret bewijst Onbekenden in het huis, een psychologische roman verpakt als misdaadroman. Sinds zijn vrouw is vertrokken leeft advocaat Hector Loursat teruggetrokken in zijn kamer, vergezeld van zijn drie flessen wijn per dag. Dat verklaart wellicht waarom hij niets merkt van de feestjes die zijn dochter een verdieping hoger houdt met de plaatselijke jeugd. Tot er een dode man wordt gevonden in huis, doodgeschoten. Alles wijst in de richting van het nieuwste lid van de vriendenbende. Loursat neemt diens verdediging op zich en begint zowaar weer interesse te tonen voor het leven. Onbekenden in het huis is een bijna even beklemmend portret van een door het leven getekend man als de premier of de burgemeester van Veurne uit de gelijknamige romans.

De gehangene van de Saint-Pholien van Georges Simenon - originele titel Le pendu de Saint-Pholien - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Martin de Haan.
158 blz, isbn 9789023419297

Maigret zet een val van Georges Simenon - originele titel Maigret tend un piège - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Anne van der Straaten.
176 blz, isbn 9789023417835

Onbekenden in het huis van Georges Simenon - originele titel Les inconnus dans la maison - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Marijke Scholts.
222 blz, isbn 9789023419273

Marco Balzano - Reis zonder einde

****

In de jaren vijftig heeft Sicilië weinig te bieden, en dus trekt Ninetto, bijgenaamd Veloverbeen, op slechts negenjarige leeftijd naar Milaan. Hij hoopt er wat geld te verdienen voor een fatsoenlijk bestaan. Dat lukt ook redelijk, al kan je de vraag stellen of vier jaar aan een lopende band staan wel werkelijk vooruitgang is.

Nog lastiger te overwinnen dan het geldgebrek, is de aangeboren achterdocht. 'Vrienden bestaan niet, er bestaan alleen maar mensen met wie je wat tijd kunt doorbrengen als je niet wilt denken aan al het gezeik.' Rosario heeft duidelijk geen positief wereldbeeld meegegeven aan zijn zoon. Ninetto belandt zelfs in de gevangenis wanneer hij te voortvarend uithaalt met het mes dat hij altijd bij zich heeft. Eenmaal terug vrij blijkt dat hij van zijn vrouw en dochter is vervreemd.

Reis zonder einde is een treffend portret van een jongen die ver buiten zijn dorp zijn plan moet zien te trekken, maar ook van de man die uit die jongen voortkomt. Het is ook een halve eeuw Italiaanse geschiedenis met hele families die vertrekken uit het arme zuiden, en zelfs kinderen die op hun eentje de sprong wagen, vaak met de steun van hun ouders. Mooie roman.

Reis zonder einde van Marco Balzano - originele titel L'ultimo arrivato - verscheen bij Serena Libri in 2016, vertaald uit het Italiaans door Manon Smits.
245 blz, isbn 9789076270906

Ruben Mersch - Waarom iedereen altijd gelijk heeft

***

Is Donald Trump een totale ramp, of moeten we dat allemaal zo letterlijk niet nemen? Is Zwarte Piet een racistisch relict van koloniale tijden, of ziet de man zwart door het roet in onze schouw? Beide vragen verdienen wellicht enige nuance, maar die is vaak ver te zoeken. Eenmaal een standpunt is ingenomen, hebben we de neiging ons te verschansen in ons eigen gelijk. Daar kan geen rationele redenering meer tegenop.

Ruben Mersch legt in zijn tweede boek (na het eerder verschenen Oogklepdenken) uit welke mechanismen in ons brein ervoor zorgen dat we spontaan afkeer voelen, of integendeel zonder veel nadenken met iets instemmen. Daarvoor haalt hij vele wetenschappelijke onderzoeken aan, naast anekdotes over zijn eigen kinderen.

Waarom iedereen altijd gelijk heeft biedt niet meteen nieuwe inzichten. Het geeft ook weinig pasklare oplossingen om eindeloze discussies te vermijden (begin niet over Hitler, is wel een goede tip). De belangrijkste conclusie - probeer eens écht te luisteren - is niet echt verrassend. Aan de andere kant is het best een onderhoudend en amusant boek.

Waarom iedereen altijd gelijk heeft van Ruben Mersch verscheen bij De Bezige Bij in 2016.
271 blz, isbn 9789023438045

Francesco Recami - De galerijflat

***

De vleugelslag van een vlinder die aan de andere kant van de wereld een orkaan veroorzaakt. Het is beeldspraak die wel vaker gebruikt wordt wanneer een klein incident grote gevolgen krijgt. In De galerijflat van Francesco Recami gaat het wel om een microcosmos: een enkel appartementenblok in Milaan. De bewoners zijn van diverse pluimage: een man die krantenartikels over misdaden in mappen klasseert, een man die zijn vrouw slaat, een man die zijn auto verafgoodt.

Allemaal niet erg opzienbarend, tot iets kleins een keten van gebeurtenissen in gang zet waarvan je het einde niet kan voorzien. Er komt een geheime schuilplaats bij kijken, een lijk, en twee politieagenten die de bewoners onbewust confronteren met hun slechte geweten. Leuke misdaadroman, met veel humor gebracht.

De galerijflat van Francesco Recami - originele titel La casa di ringhiera - verscheen bij Serena Libri in 2016, vertaald uit het Italiaans door Rianne Aarts.
198 blz, isbn 9789076270920

Robert Harris - Conclaaf

****

Robert Harris schrijft graag over historische gebeurtenissen. Zie de Cicero-trilogie, of De officier over Alfred Dreyfus. Soms herschrijft hij zelfs de geschiedenis. Wat als Hitler de oorlog gewonnen had? Je leest het in Harris' debuut, Vaderland. Altijd gaat het over tot de verbeelding sprekende gebeurtenissen. De grote verhalen van onze tijd, of de verhalen die eeuwen geschiedenis hebben overleefd. Conclaaf is een buitenbeentje omdat het zich in de toekomst afspeelt, maar verder is het een vintage Harris. Want wat fascineert meer dan een archaïsch, met mysterie en geheimdoenerij omgeven gebeuren als een pausverkiezing?

We springen enkele jaren vooruit in de tijd, naar het Vaticaan, waar net de paus is overleden. Harris beschrijft het conclaaf waarin een nieuwe paus moet worden verkozen door een pak kardinalen die zich daarvoor laten opsluiten in de Sixtijnse kapel. Het is smullen van de kiesstrijd die bijna meteen losbarst. De progressieven trachten zich te verenigen tegen de aartsconservatieve aartsbisschop van Venetië. Groepjes kardinalen lobbyen ongegeneerd voor hun kandidaat, die zichzelf uiteraard zeer bescheiden voordoet. Er duiken schandalen op die kandidaturen onmogelijk maken en er duiken kandidaten op die het eigenlijk niet waren. Harris rijgt de plotwendingen aaneen, de een nog inventiever dan de ander. Conclaaf is een uitstekende pageturner, al was de allerlaatste onthulling er net één te veel.

Conclaaf van Robert Harris - originele titel Conclave - verscheen bij Cargo in 2016, vertaald uit het Engels door Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre.
320 blz, isbn 9789023426547

Andrea Camilleri - Noli me tangere

****

Wil me niet aanraken, dat is de letterlijke vertaling van noli me tangere. Jezus zou de woorden hebben uitgesproken tegen Maria Magdalena kort na zijn verrijzenis. De scène werd ontelbare keren afgebeeld op schilderijen en fresco's, onder andere door Fra Angelico in 1442. Het is dat fresco dat zijn naam gaf aan de nieuwste roman van Andrea Camilleri.

Laura Garaudo heeft de muurschildering bestudeerd aan de universiteit, lang voor ze trouwde met de bekende schrijver Mattia Todini. Wanneer Laura spoorloos verdwijnt, wordt inspecteur Maurizi ingeschakeld. Hij gaat te rade bij vrienden en minnaars, maar veel brengt dat niet op. Behalve enkele onverwachte aanwijzingen: niet alleen het werk van Fra Angelico, maar ook een gedicht van T.S. Eliot. Beiden zeggen iets over de vrouw Laura Garaudo, over haar gedragingen, en uiteindelijk over de reden van haar verdwijning.

Andrea Camilleri is vooral bekend dankzij zijn Montalbano-detectives, maar ook bij ons zijn al een paar van zijn romans verschenen: Zwarte zon bijvoorbeeld, over Caravaggio, of de biografie van Luigi Pirandello. Noli me tangere past perfect in dat rijtje. Het heeft het opzet van een misdaadroman, maar is het niet. De kunst en de psychologie nemen al snel de bovenhand in een mooi portret van een kwijtgeraakte vrouw. En dat kwijtgeraakt mag je zowel letterlijk als figuurlijk nemen.

Noli me tangere van Andrea Camilleri - originele titel Noli me tangere - verscheen bij Serena Libri in 2016, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
157 blz, isbn 9789076270913

Colum McCann - Dertien manieren van kijken

****

Zelfs al komen ze van een topauteur, dan nog laat ik me niet snel overhalen een verhalenbundel te lezen. Voor Colum McCann, auteur van pareltjes als Zoli en Trans-Atlantisch, maakte ik een uitzondering (zij het met enkele maanden uitstel). Gelukkig maar, want Dertien manieren van kijken is topliteratuur.

Het boek bevat een novelle en drie verhalen. Ze zijn geschreven rond de periode dat McCann op straat bewusteloos werd geslagen toen hij probeerde een vrouw te helpen die werd mishandeld. Een kleine shock in zijn leven die ook in de verhalen terugkomt. In de titelnovelle komt een oud-rechter om het leven wanneer hij op straat wordt overvallen. McCann wisselt het onderzoek naar de dader af met een terugblik op het leven van rechter Mendelssohn en al zijn zwakheden.

In Verdrag wordt zuster Beverly geconfronteerd met het beeld van haar aanrander. Een rebellenleider in wat niet anders dan Columbia kan zijn, hield haar jarenlang vast in de jungle en misbruikte haar. Nu verschijnt hij op tv, als deelnemer aan een vredesconferentie, zich voordoend als vredestichter. Wraakroepend, uiteraard. Maar er is ook verzoening nodig, en dat vraagt tijd.

McCann beschrijft zijn hoofdpersonages vol mededogen, of het nu over zuster Beverly gaat, over de narcistische Mendelssohn, of over een vrouw die een verkeerde beslissing neemt bij de opvoeding van haar aangenomen zoon. Het zijn verhalen die lang blijven hangen, dankzij inlevingsvermogen en thematiek. Een erg mooie bundel van Colum McCann.

Dertien manieren van kijken van Colum McCann - originele titel Thirteen Ways of Looking - verscheen bij De Harmonie in 2016, vertaald uit het Engels door Frans van der Wiel.
269 blz, isbn 9789076174846

BA Paris - Achter gesloten deuren

**

Als je de uitgever en 700.000 Britten mag geloven, is BA Paris, een Frans-Ierse Britse die nog in Nederland heeft gewoond, dé nieuwe thrillerrevelatie. Dat heeft ze te danken aan Achter gesloten deuren, dat rond deze tijd verschijnt bij Ambo | Anthos. En toegegeven, het boek heeft - zeker naar het einde toe - iets hypnotiserends dat je steeds verleidt tot nog een hoofdstukje meer.

Hoofdpersonages zijn Grace en Jack, schijnbaar het perfecte koppel. Jack is een advocaat die mishandelde vrouwen verdedigt, Grace blijft thuis en bereidt de dinertjes voor bevriende koppels voor. Maar al vanaf de eerste bladzijde blijkt dat het plaatje niet klopt. Grace moet wel erg op haar tellen passen. Bij alles wat ze doet, vraagt ze zich af: wat zou Jack willen dat ik doe. De draagwijdte van de situatie waarin Grace zich bevindt wordt gaandeweg duidelijk: ze wordt geterroriseerd door Jack, opgesloten en mishandeld. En dat alleen omdat hij duistere plannen heeft met Graces zus Millie.

Paris wisselt knap heden en verleden met elkaar af. Zo kom je steeds dichter bij het antwoord op dé vraag: kan Grace ontsnappen aan haar tirannieke echtgenoot? En vooral: hoe speelt ze dat klaar? De spanning wordt mooi opgebouwd, al had dat ook wat sneller gekund. Maar het belangrijkste minpunt is het gebrek aan diepgang, iets wat je toch zou verwachten in een psychologische thriller. Het zou nogal naïef zijn te denken dat sadisten als Jack niet bestaan. Maar wat maakt Jack tot een vrouwenverslindende gek? En waarom heeft hij het zo gemunt op Millie, terwijl hij duidelijk kan doen wat hij wil met Grace zelf? Op die vragen krijg je teleurstellend weinig antwoorden.

Achter gesloten deuren van BA Paris - originele titel Behind Closed Doors - verscheen bij Ambo | Anthos in 2016, vertaald uit het Engels door Ireen Niessen.
355 blz, isbn 9789026336898

De Belezen Belg (6): de Vlaamse gaai

Belgen in vertaalde boeken: wie zijn ze, wat doen ze? De Belezen Belg zoekt het uit.

Van Joachim Meyerhoff verscheen eerder de autobiografische roman Wanneer wordt het eindelijk weer zoals het nooit is geweest, een vaak grappig relaas over zijn kinderjaren middenin de psychiatrische inrichting waar zijn vader directeur is. In Ach, deze leegte, deze verschrikkelijke leegte trekt Meyerhoff naar München, waar hij ondanks een groot gebrek aan talent aan een theateropleiding begint. Omdat hij geen betaalbare kamer vindt, gaat hij bij zijn grootouders inwonen, een verbazingwekkend koppel - zij een actrice op leeftijd, hij een gepensioneerd filosoof -  dat de dag heeft ingedeeld op basis van alcoholconsumpties (van de champagne 's morgens tot de Cointreau voor het slapengaan). Meyerhoff wisselt verhalen over zijn theateropleiding (draag eens een gedicht voor als nijlpaard) af met het leven van de twee oudjes. Een tragikomische aanrader.

Maar daar was het de Belezen Belg eigenlijk niet om te doen. Wel om de wandeloutfit van de grootouders, die in schril contrast staat met hun gewoonlijke elegantie.

Al bij het ontbijt verschenen ze op wandeldagen in partnerlook. Dan droegen ze groene knickerbockers met zilveren gespen, degelijke wollen sokken en geruite overhemden. Het geheel werd gecompleteerd met grijze kraagloze jasjes en twee identieke groene hoedjes met blauw glanzende Vlaamsegaaienveren.

Tot ik dit las had ik me nog nooit serieus afgevraagd wat er zo Vlaams is aan een Vlaamse gaai. Is een Vlaamse gaai in het buitenland ook wel Vlaams? Het antwoord is ontluisterend. De gaai komt over heel Europa en een stuk van Azië voor. Niet direct een reden om hem specifiek Vlaams te noemen. De Vlaamse gaai is dan ook waarschijnlijk een vergissing. Met de vlammende kleuren van zijn verenkleed zouden de Fransen gesproken hebben van de gai flammant, waarna een of andere nitwit de flammant interpreteerde als flamand.  En Meyerhoff, de Duitser, die had het in zijn tekst wellicht niet eens over een gaai, maar over de veren van de Eichelhäher. Bij nader inzicht is er weinig Vlaams aan de Vlaamse gaai. Jammer, eigenlijk.

Ach, deze leegte, deze verschrikkelijke leegte van Joachim Meyerhoff - originele titel Ach, diese Lücke, diese Entsetzliche Lücke - verscheen bij Signatuur in 2016, vertaald uit het Duits door Jan Bert Kanon.
313 blz, isbn 9789056725518

Philip Dröge - Moresnet

***

De vaderlandse geschiedenis heeft soms ware verrassingen in petto, zoals een mini-staatje dat door een toeval van het lot een goeie eeuw lang onafhankelijk was van de omringende staten. Een zinkmijn was de bron van alle discussie: noch de Pruisen, noch de Nederlanders (later de Belgen) wilden die zonder meer aan elkaar overlaten. En zo evolueerde Neutraal Moresnet, tegenwoordig Belgisch grondgebied in de Oostkantons, tot een bolwerk van boeven en smokkelaars (er was maar één champetter) - en even zelfs tot de gedroomde hoofdstad van het esperanto.

Esperanto is bezig aan een opmars, wat de mogelijkheid biedt om internationale steun te organiseren voor een thuisstaat voor de taal. Als Roy erin slaagt enkele prominente sprekers achter zich te krijgen, kan hij druk uitoefenen op Duitsland en België om Moresnet tot een volwassen natie te laten uitgroeien.

Een mini-staatje met ambitie, dus. Onderzoeksjournalist Philip Dröge, ook gekend van het uitstekende De schaduw van Tambora, doet de hele geschiedenis van Neutraal Moresnet uit de doeken. Boeiend, al stelde ik me verschillende keren de vraag of de "lichte dramatisering", zoals Dröge het in zijn voorwoord noemt, wel nodig was. 

Moresnet van Philip Dröge verscheen bij Spectrum in 2016.
271 blz, isbn 9789000349609

Georges Simenon - Maigret en het dode meisje

***

Met de regelmaat van de klok brengt De Bezige Bij nieuwe vertalingen uit van oude Simenons. Bij de laatste lichting is Maigret en het dode meisje. Een zeer toepasselijke titel, want Maigret wordt geconfronteerd met de zaak van een dood meisje. Ze is, gekleed in een avondjurk, teruggevonden op de Parijse Place Vintimille. Eigenlijk is dat het werkgebied van inspecteur Lognon, bijgenaamd Izegrim, een nogal verongelijkte man die zich de benen uit het lijf loopt, maar zich altijd voorbijgestoken ziet door anderen. Ook nu is het commissaris Maigret die aan het langste eind trekt. Het onderzoek volgt de klassieke sporen, niet gestoord door gsm's, DNA en bewakingscamera's. Maigret staat altijd garant voor het betere denk- en loopwerk.

Maigret en het dode meisje van Georges Simenon - originele titel Maigret et la jeune morte - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Rokus Hofstede.
190 blz, isbn 9789023495208

Pier Vittorio Tondelli - Gescheiden kamers

****

Nog maar net zesendertig geworden overleed Pier Vittorio Tondelli in 1991 aan aids. Kort daarvoor had hij nog een laatste boek gepubliceerd, Gescheiden kamers, over een aan aids overleden muzikant, Thomas, en diens knipperlichtrelatie met de Italiaanse schrijver Leo. De twee hebben in elkaar de ware gevonden, maar vooral Leo kan zich niet helemaal geven.

Hij beleefde het contact met Thomas alsof hij inwendig wist dat ze vroeg of laat uit elkaar zouden gaan. Dat gescheiden hoorde bij hun relatie en maakte evenzeer deel uit van de aantrekkingskracht, de groei, het seksuele verlangen.

Die theorie van een relatie samen, maar in twee gescheiden kamers, leidt tot strubbelingen, waar Leo tijdens een jarenlange, intensieve rouwperiode op terugkijkt. Tondelli beschrijft hoe de rouw al tijdens het leven van Thomas aanwezig is, en hoe de liefde na de dood de verwerking bemoeilijkt. Uiteindelijk draait het hele boek om één vraag, door een radeloze Thomas uitgeroepen: "Leo, waarom leg je je er niet gewoon bij neer dat je van me houdt?" Aangrijpend boek over liefde en lijden, en hoe dicht het een bij het ander kan aansluiten.

Gescheiden kamers van Pier Vittorio Tondelli - originele titel Camere separate - verscheen bij Gibbon Uitgeefagentschap in 2016, vertaald uit het Italiaans door Jan van der Haar.
198 blz, isbn 9789491363597

Arne Dahl - Amsterdam-Stockholm

****

Al sinds het begin, met Kentucky Killer in 2003, ben ik fan van Arne Dahl. Toen was alleen nog maar de olijke bende van het A-team van de Zweedse politie in beeld, maar intussen hebben onze vrienden hun plekje gevonden bij de eerste pan-Europese politiedienst, Opcop. Met Amsterdam-Stockholm is het team al aan een derde avontuur toe, na Hebzucht en Woede. Net als in de voorgaande delen behandelt Dahl grote hedendaagse thema's: migratie, energie, Europa. En net als in voorgaande delen groeien ogenschijnlijk verschillende zaken organisch naar elkaar toe.

Amsterdam-Stockholm gaat aanvankelijk alleen over een onderzoek naar bedelaars die door een maffiabende over heel Europa worden uitgestuurd. Maar dan ontmoet Paul Hjelm, het Opcop-opperhoofd, de Franse Europese commissaris die dreigt gechanteerd te worden net nu ze een belangrijk project wil lanceren. De personages zijn zoals gewoonlijk gedenkwaardig, de dialogen heerlijk, de humor super. En ook belangrijk, het blijft vijfhonderd pagina's lang spannend.

Amsterdam-Stockholm van Arne Dahl - originele titel Blindbock - verscheen bij De Geus in 2016, vertaald uit het Zweeds door Ron Bezemer.
504 blz, isbn 9789044535907

Joël Dicker - Het boek van de Baltimores

***

De Zwitser Joël Dicker oogstte veel succes met zijn debuut De waarheid over de zaak Harry Quebert: een zeer Amerikaans aandoende roman, en niet alleen omdat het verhaal zich afspeelde in de Verenigde Staten. Het boek moest het meer hebben van de strak geregisseerde plot dan van overtuigende karakters. Een pageturner die zó zou kunnen omgevormd worden tot een Hollywoodfilm (wat intussen dan ook gebeurd is).

In Het boek van de Baltimores herhaalt Dicker zijn succesrecept. De familie Goldman is door de jaren heen gesplitst in twee takken: die uit Baltimore (het chiquere deel) en die uit Montclair, New Jersey. Marcus hoort bij de tweede tak, maar verlangt hevig naar een leven zoals dat van zijn rijkere, even oude neven van de Baltimores. Maar is dat wel terecht? Beetje bij beetje onthult Dicker grote en kleine familiegeheimen, van het plotse verschijnen van een tweede neef, over de plots beëindigde relatie met een bekende zangeres, tot het faillissement van de eens zo rijke oom van de Baltimores.

Met de regelmaat van de klok verwijst Dicker naar het Drama dat alles veranderde. Het kan een doorzichtige truc lijken, maar het zet wel degelijk aan tot vlug verder lezen. Het risico van een anticlimax dreigt als je zo de nadruk legt op een komend Drama, maar Dicker weet de valkuilen te vermijden. Goed gedaan, maar aan de andere kant laat Dicker zich iets te ver wegglijden tot het niveau van een sentimentele tv-film.

Het boek van de Baltimores van Joël Dicker - originele titel Le Livre des Baltimore - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Frans door Manik Sarkar.
447 blz, isbn 9789023496113

Jan Guillou - Blauwe Ster

***

De Tweede Wereldoorlog biedt Jan Guillou nog eens de kans terug te keren naar het genre dat hem en zijn Coq Rouge bekend maakte: de spionageroman. In Blauwe Ster, deel vijf van De Grote Eeuw, zetten we een kleine stap terug in de tijd. In het vorige deel kregen we al het verhaal te horen van pater familias Lauritz die zijn vrouw verliest aan kanker en er tegelijk een maîtresse op na houdt.

Diezelfde periode komt nogmaals aan bod, maar dan vanuit het oogpunt van Lauritz' dochter Johanne, die zich als Noors-Duits-Zweedse aansluit bij het Noorse verzet tegen de nazi's. Daarbij komt ze haar zus Rosa tegen, die voor de inlichtingendienst werkt in het officieel neutrale Zweden.

Rosa begon een soort fabel te vertellen over het neutrale land in het noorden dat zich tot nu toe buiten de grote oorlog had weten te houden. Tegen een bepaalde prijs natuurlijk. Neutraliteit was niet gratis. Daarom helde de neutraliteit op het ogenblik over naar de sterkere partij Duitsland, daarom waren bijvoorbeeld Duitse troepentransporten door het land toegestaan.

Blauwe Ster bevat enkele spannende scènes rond Johanne, die zich actief inzet om het de Duitsers moeilijk te maken en Joden te redden, maar de nadruk ligt eerder op de diplomatie en de familiebanden. Voor wie De Grote Eeuw tot nu toe volgde een prettig weerzien. Voor alle anderen: begin vooral bij Bruggenbouwers.

De Grote Eeuw:
Bruggenbouwers
Dandy uit het noorden
Tussen rood en zwart
De kop in het zand

Blauwe Ster van Jan Guillou - originele titel Blå Stjärnan - verscheen bij Prometheus in 2016, vertaald uit het Zweeds door Bart Kraamer.
352 blz, isbn 9789044628258

Karin Fossum - Veenbrand

***

Lang geleden dat we nog iets hoorden van Karin Fossum, maar met Veenbrand is ze helemaal terug. Uitgeverij Marmer stak voor de gelegenheid ook enkele oude boeken in een nieuw jasje. Boeken uit de tijd dat Scandinavische misdaadromans nog zeldzaam waren. Fossum was niet toevallig naast Wallander een van de voorlopers uit het hoge noorden: haar De duivel draagt het licht prijkt na bijna vijftien jaar nog altijd in mijn top tien van beste thrillers.

Voor de elfde keer is inspecteur Konrad Sejer de hoofdrolspeler, al moet je 'hoofdrol' met een korreltje zout nemen: Sejer zweeft als vanouds rond de feiten heen, wachtend tot zijn onderzoek voldoende rimpelingen veroorzaakt om duidelijkheid te scheppen. De focus ligt veeleer op een wereldvreemde jongeman die zijn dagen vult met internetten en kruiswoordraadsels oplossen, en op het kleine jongetje en zijn moeder die brutaal vermoord worden.

'De een moet de ander hebben zien sterven', zei Sejer tegen zijn jongere collega. Hij wist niet wat erger was, of het kind de moeder had zien sterven, of dat de moeder getuige was geweest van de dood van haar kind. Het aller-, allerergste was deze twee overkomen. Een monster was langsgekomen om deze twee aan zijn mes te rijgen.

Het is Fossum niet zozeer om de spanning te doen. Eerder gebruikt ze de misdaden als excuus om de leefwereld van de gewone man te beschrijven. Mensen die moeten zwoegen om rond te komen, vrouwen die hun kinderen dicht bij zich houden omdat ze denken dat zij hun enig steun zijn. Fossum schetst een microkosmos van de meest kwetsbare kant van de maatschappij, met als bonus een prettig weerzien met Konrad Sejer.

Veenbrand van Karin Fossum - originele titel Helvetesilden - verscheen bij Uitgeverij Marmer in 2016, vertaald uit het Noors door Lucy Pijttersen.
279 blz, isbn 9789460682858

Nicola Lagioia - De wreedheid

****

Hoe zwaar kan het gedrag van een vader wegen op zijn familie? Heel erg zwaar, als je Nicola Lagioia mag geloven. En dan hebben we het niet over een heroïnesnuivende armoezaaier, maar over een rijke ondernemer in Bari. De dertiger Nicola Lagioia werd vorig jaar beloond met de meest prestigieuze Italiaanse literatuurprijs, de Premio Strega, voor de verwoestende familiekroniek La ferocia, onlangs vertaald als De wreedheid.

Vittorio Salvemini, intussen de zeventig voorbij, is het hoofd van een Zuid-Italiaanse bouwonderneming. Dankzij connecties en steekpenningen weet hij zelfs op beschermd natuurgebied villa's neer te poten. Het erge is dat hij daar ook zijn familieleden voor inschakelt - bewust of onbewust. Zoon Ruggero, een bekroonde oncoloog, staat borg voor investeringen, en dochter Clara vangt verschillende machtige mannen in haar verleidelijke web. De enige die van niet veel nut is, is Michele, het stiefbroertje dat een ongezonde band onderhoudt met Clara.

Lagioia, de man van de metaforen en soms ondoorzichtige frasen, wisselt aldoor van verteller en tijdstip, en dompelt zich diep onder in de familiegeschiedenis. In het hele boek is niet één personage te vinden dat niets acteert, dat zegt wat het denkt, dat is wat het lijkt. Er is een buitenbeentje als Michele voor nodig om alles te doorprikken, maar ook hij moet zich eerst losmaken van de macht van de gewoonte, "een familie die zich onafgebroken had gekoesterd in de flonkerende ster van de gemoedsrust". Het verschroeiende effect van een emotioneel afwezige, maar zakelijk veeleisende pater familias is wellicht nog nooit zo snoeihard omschreven als in De wreedheid.

De wreedheid van Nicola Lagioia - originele titel La ferocia - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
461 blz, isbn 9789023494454