Andrea Camilleri - Net van bescherming

****

Hoera, Montalbano is terug! Sinds uitgeverij Prometheus het zeven jaar geleden voor bezien hield, bleef het stil rond de eigenzinnige Siciliaanse commissaris - een enkele verhalenbundel niet te na gesproken. Maar nu is hij dus écht terug, met een volwaardig boek, en wel bij zijn oude vertrouwde uitgever Serena Libri.

Net van bescherming is de vijfentwintigste Montalbano. Camilleri was tweeënnegentig toen hij dit boek schreef, of beter: dicteerde, want de man is zo goed als blind. 25 boeken, 92 jaar: redenen genoeg om te vrezen voor enige sleet op de formule. Maar niet getreurd: de vrees blijkt ongegrond. Camilleri is zelfs helemaal mee met de problemen van deze tijd.

Arme zee! Natuurlijk zou die van dat beetje vuilnis niet ernstig te lijden hebben in vergelijking met wat er dag in dag uit in terechtkwam: plastic, giftig afval, de overloop van het riool. Maar de zee had zeker meer geleden onder de duizenden en duizenden wanhopige lichamen van verdronken mensen die hadden gehoopt de Italiaanse kust te bereiken om te ontkomen aan oorlogen of om hun brood te kunnen verdienen.

En toch beginnen ook bij Montalbano de jaren te wegen. De jongelingen met hun vet coole taaltje en hun leven in een digitale wereld verbazen hem. "Ze waren in staat om hun aandacht tegelijkertijd op duizend verschillende prikkels te richten, muziek, beelden, woorden, geluiden, symbolen, klanken. Het leek of die kinderen alles met groot gemak konden opzuigen, misschien was dat alleen oppervlakkig zo, maar dan wel een enorm oppervlak, wereldwijd, het oppervlak van de hele aarde." Het stemt Montalbano niet somber, integendeel. "Diep van binnen dacht hij dat deze jongeren over honderd jaar misschien beter zouden zijn dan hoe mannen van zijn leeftijd waren."

Verder blijft Montalbano een meester in het naar zijn hand zetten van moeilijke situaties. Medestanders gunt hij graag een succesje, tegenstanders kunnen maar beter op hun hoede zijn voor zijn lepe trucjes. Wie goed of slecht is, hangt enkel af zijn rechtvaardigheidsgevoel. Een kleine misdadiger kan er soms goed vanaf komen, als er maar een andere, slechtere zondebok in de buurt is. Soms blijft de waarheid maar beter in het duister, zegt hij in de allerlaatste woorden van het boek.

Montalbano wordt wel eens de Italiaanse Maigret genoemd. De stijl is even sober, de plot even geraffineerd.  Maar Montalbano is beter omringd met opmerkelijke nevenfiguren, en er kan al eens gelachen worden. De hemel zij geprezen dat de gedoodverfde mevrouw Montalbano, de licht ontvlambare Livia, niet evenzeer op de achtergrond blijft als mevrouw Maigret.

Net van bescherming van Andrea Camilleri - originele titel La rete di protezione - verscheen bij Serena Libri in 2018, vertaald uit het Italiaans door Willy Hemelrijk.
293 blz, isbn 9789076270517

Carlo Lucarelli - Intrigo italiano

****

Carlo Lucarelli heeft al een indrukwekkend lijstje boeken geschreven, waarvan er af en toe ook eentje vertaald wordt, o.a. Guernica en Bijna blauw. Zijn schrijverscarrière (hij maakt ook tv) begon bijna dertig jaar geleden met een trilogie over de moeilijke jaren net na de oorlog. De voormalige partizanen en fascisten moeten op een of andere manier weer gaan samenleven. De hoofdfiguur uit die boeken komt nu terug in Intrigo italiano. Het is intussen 1953, maar het oorlogsverleden van commissaris De Luca is nog niet goed verteerd.

Vijf jaar eerder hadden ze hem met het oog op het proces op non-actief gesteld. De Unità van 15 juli 1948 had op het bureau gelegen van de rechter-commissaris die hem had ondervraagd, geopend op de tweede pagina waar de grote kop WIE IS COMMISSARIS DE LUCA van afspatte, boven zijn foto waarop hij zijn handen in de zakken van zijn mantel stak en zijn zwarte overhemd droeg

De Luca komt incognito in Bologna terecht om er de moord op een jonge vrouw te onderzoeken, geholpen door een jonge agent van de geheime dienst, Giannino. De echtgenoot van de dode vrouw, een professor, en hun zoontje blijken enkele maanden eerder om het leven te zijn gekomen bij een auto-ongeval. Of was het dan toch geen ongeval? De sporen leiden naar een Monsterkop met een misvormd gezicht. Maar wie is hij? En vooral, wie stuurt hem?

Lucarelli vat de sfeer in Italië begin jaren vijftig goed samen. De opkomst van de jazz, het moeizame aanpassen aan modernere tijden, het zoeken naar een nieuw politiek evenwicht. En voor De Luca persoonlijk: de strijd tegen een onbekende vijand. Mooie misdaadroman, vol suspens in een duister sfeertje.

Intrigo italiano van Carlo Lucarelli - originele titel Intrigo italiano. Il ritorno del commissario De Luca - verscheen bij Serena Libri in 2018, vertaald uit het Italiaans door Carolien Steenbergen.
243 blz, isbn 9789076270975

Francesco Recami - Lijken in de kast

****

In De galerijflat waande ene Amedeo Consonni zich de Italiaanse Sherlock Holmes. Hij hield een plakboek bij met artikels over moorden en ontvoeringen en dacht verschillende daarvan te kunnen oplossen. Dat liep, om het zachtjes uit te drukken, niet goed af. Lesje geleerd, zou je denken. Maar wanneer een verre kennis een kast aflevert aan zijn flat kan Consonni zijn oude instincten niet bedwingen. De kast bevat namelijk drie skeletten, aangetroffen tijdens verbouwingen in een oude boerderij.

Consonni staakte zijn getreuzel en haalde de skeletten voorzichtig uit de kast. Een voor een haalde hij ze uit hun plastic hoes en bij gebrek aan een betere plek legde hij ze op zijn tweepersoonsbed. Hij bekeek ze van een afstandje, op dat mooie bed met het kersenhouten hoofdeinde leken ze op hun gemak, maar toch alert.

Amedeo onderzoekt de zaak van de drie skeletten, niet beseffend hoe amateuristisch hij daarbij te werk gaat. Maar dat is slechts een van de verhaallijnen. Er zijn nog ontelbare andere personages die hun stempel drukken op het boek. Om en rond de galerijflat vinden we ook nog juffrouw Mattei Ferri, een ziekte veinzend nieuwsgierig aagje, en meneer De Angelis, een autoliefhebber die onverwachts een BMW Z3 onder zijn hoede krijgt.

De misverstanden en voorbarige conclusies stapelen zich op. Al wat maar enigszins fout kan lopen, gaat ook werkelijk fout. Recami schept kleurrijke, tot de verbeelding sprekende figuren. Je kan je zó het getier van een Italiaanse huisvrouw voorstellen, of het gejammer van haar man / pantoffelheld. Lijken in de kast is een erg amusant boek, en nog verrassend ook.

Eén puntje nog: Recami verwijst nogal eens naar het vorige boek. Echt noodzakelijk is de achtergrondkennis niet, maar je bent gewaarschuwd.

Lijken in de kast van Francesco Recami - originele titel Lijken in de kast - verscheen bij Serena Libri in 2017, vertaald uit het Italiaans door Rianne Aarts en Hilda Schraa. Verdeeld in België via EPO.
213 blz, isbn 9789076270951 

Beppe Fenoglio - Dag van vuur

****

Beppe Fenoglio is een van die vergeten schrijvers uit (pre-)oorlogsjaren die opeens komen opduiken. Na Een privékwestie en De laatste dag, beide uitgegeven bij De Bezige Bij, verscheen dit voorjaar bij Serena Libri Dag van vuur, een verhalenbundel waarin Fenoglio vertelt over zijn jeugd in een klein dorp in de Italiaanse Alpen in de jaren 1930. Het is een primitieve samenleving waarin de eer van de man nog hoog in het vaandel staat (ook al heeft zijn vrouw het veelal voor het zeggen), de kinderen nog onbezorgd bergpaadjes kunnen verkennen, en de pastoor nog almachtig is. Dat alles verhindert niet dat de emoties soms hoog kunnen oplopen.

'Kom niet met trots bij mij aan, Paco. Jullie Fenoglio's zijn alleen maar verwaand. Maar ik, ik ben een Saglietti, ik heb trots, pure, zuivere trots, ook al heb jij er alles aan gedaan om die van mij af te pakken.'

Bovenop de verwondering over de gigantische veranderingen die we in tachtig jaar tijd hebben doorgemaakt, verrast Fenoglio met literaire kwaliteiten. Mooi gevormde (en zeer mooi vertaalde) volzinnen over een lang vervlogen maatschappij. Over een tijd waarin begrippen als eer en trots nog tot in het bizarre uitvergroot werden. Mooi werk, en nog heel mooi vormgegeven ook.

Dag van vuur van Beppe Fenoglio - originele titel Un giorno di fuoco - verscheen bij Serena Libri in 2017, vertaald uit het Italiaans door Frans Denissen, Karin van Ingen Schenau en Emilia Menkveld. 

167 blz, isbn 9789076270944

Antonio Pennacchi - Broederstrijd

****

Antonio Pennacchi won in 2010 de Premio Strega voor Het Mussolinikanaal, de onvergetelijke familiegeschiedenis van de Peruzzi's, kolonisten die uit het noorden van Italië wegtrokken om de pas drooggelegde moerassen van de Agro Pontino, ten zuidoosten van Rome, te gaan bevolken. Onder het bewind van de fascisten werd er zelfs een stad gesticht, Littoria, al had de Duce het graag iets kleinschaliger gezien.

'Noemen jullie dat een dorp?' raasde de Duce [...] toen hij de plannen onder ogen kreeg. 'Dit is Parijs! Krijg de vliegende tering, allebei! Dit is een metropool!' En op 30 juni 1932 was hij niet eens naar de eerstesteenlegging gekomen: 'Sticht 'm zelf maar! En dank God op je blote knieën dat ik jullie niet verban.'

Broederstrijd gaat verder waar Het Mussolinikanaal eindigde, en omvat de periode van de Tweede Wereldoorlog tot nu. De hoofdrollen zijn opnieuw voor de Peruzzi's, een bont allegaartje met hun familievetes, romances, overspel en foute beslissingen. Vóór de oorlog zijn het onverbeterlijke fascisten. Tenslotte was het Mussolini die hen land en boerderij bezorgde. Maar dat maakt hen nog geen fascisten ná de oorlog. 'Ervoor is ervoor, en erna is erna', meent de verteller. Ervóór was zowat iedere Italiaan fascist, want 'ze stonden aan de kant van de winnaar'. Tot plots de geallieerden landen op Sicilië.

Zolang de Peruzzi's zelf de Italiaanse naoorlogse geschiedenis kunnen illustreren, door zoals Diomedes eerst mee te heulen met de Duitsers en na de oorlog steenrijk te worden dankzij lucratieve bouwcontracten (de maffia is niet ver weg), is dat mooi meegenomen. Pennacchi hanteert daarbij een vrij directe en humoristische stijl, waarbij hij de lezer soms rechtstreeks aanspreekt. Maar wanneer Diomedes en zijn tantes, neven en ooms naar de achtergrond verdwijnen, wanneer het over de nationale politiek gaat, dreigt het boek vervelend te worden. Het was wellicht niet nodig élke partizanengroep te vermelden, of elk nieuw kabinet dat gevormd wordt.

Gelukkig herpakt Pennacchi zich, met als sluitstuk het moment waarop de verteller zelf duidelijk maakt wie hij is en hoe hij in het familieverhaal past. Broederstrijd is geen overweldigend boek zoals Het Mussolinikanaal, maar dat ligt louter aan enkele mindere passages.

Broederstrijd van Antonio Pennacchi - originele titel Canale Mussolini. Parte seconda - verscheen bij De Bezige Bij in 2017, vertaald uit het Italiaans door Mieke Geuzebroek en Pietha de Voogd.
479 blz, isbn 9789023402237

Francesco Recami - De galerijflat

***

De vleugelslag van een vlinder die aan de andere kant van de wereld een orkaan veroorzaakt. Het is beeldspraak die wel vaker gebruikt wordt wanneer een klein incident grote gevolgen krijgt. In De galerijflat van Francesco Recami gaat het wel om een microcosmos: een enkel appartementenblok in Milaan. De bewoners zijn van diverse pluimage: een man die krantenartikels over misdaden in mappen klasseert, een man die zijn vrouw slaat, een man die zijn auto verafgoodt.

Allemaal niet erg opzienbarend, tot iets kleins een keten van gebeurtenissen in gang zet waarvan je het einde niet kan voorzien. Er komt een geheime schuilplaats bij kijken, een lijk, en twee politieagenten die de bewoners onbewust confronteren met hun slechte geweten. Leuke misdaadroman, met veel humor gebracht.

De galerijflat van Francesco Recami - originele titel La casa di ringhiera - verscheen bij Serena Libri in 2016, vertaald uit het Italiaans door Rianne Aarts.
198 blz, isbn 9789076270920

Andrea Camilleri - Noli me tangere

****

Wil me niet aanraken, dat is de letterlijke vertaling van noli me tangere. Jezus zou de woorden hebben uitgesproken tegen Maria Magdalena kort na zijn verrijzenis. De scène werd ontelbare keren afgebeeld op schilderijen en fresco's, onder andere door Fra Angelico in 1442. Het is dat fresco dat zijn naam gaf aan de nieuwste roman van Andrea Camilleri.

Laura Garaudo heeft de muurschildering bestudeerd aan de universiteit, lang voor ze trouwde met de bekende schrijver Mattia Todini. Wanneer Laura spoorloos verdwijnt, wordt inspecteur Maurizi ingeschakeld. Hij gaat te rade bij vrienden en minnaars, maar veel brengt dat niet op. Behalve enkele onverwachte aanwijzingen: niet alleen het werk van Fra Angelico, maar ook een gedicht van T.S. Eliot. Beiden zeggen iets over de vrouw Laura Garaudo, over haar gedragingen, en uiteindelijk over de reden van haar verdwijning.

Andrea Camilleri is vooral bekend dankzij zijn Montalbano-detectives, maar ook bij ons zijn al een paar van zijn romans verschenen: Zwarte zon bijvoorbeeld, over Caravaggio, of de biografie van Luigi Pirandello. Noli me tangere past perfect in dat rijtje. Het heeft het opzet van een misdaadroman, maar is het niet. De kunst en de psychologie nemen al snel de bovenhand in een mooi portret van een kwijtgeraakte vrouw. En dat kwijtgeraakt mag je zowel letterlijk als figuurlijk nemen.

Noli me tangere van Andrea Camilleri - originele titel Noli me tangere - verscheen bij Serena Libri in 2016, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
157 blz, isbn 9789076270913

Fabio Genovesi - Wat de golven brengen

***

Een paar jaar geleden verscheen een mooi tragikomisch boek over opgroeien in een klein Toscaans dorp: Vissen voeren van Fabio Genovesi. Zijn tweede boek, Wat de golven brengen, haalde de shortlist van de Premio Strega. Hij won uiteindelijk niet, maar werd wel bekroond door de jeugdjury.

Hoofdfiguur is Luna, een albino tienermeisje.

Je hebt albino vogels en vissen, en krokodillen en apen en walvissen en schildpadden. Ook planten kunnen albino zijn, en bloemen, dat is de normaalste zaak van de wereld. Maar dat vinden de mensen niet. De mensen klagen dan wel dat het leven altijd hetzelfde is en duf en saai, maar als er dan iemand voorbijkomt die een beetje anders is, dan raken ze over hun toeren en worden ze bang.

Luna leeft met haar moeder en oudere broer Luca in een dorp aan zee, tot Luca omkomt tijdens het surfen. Samen met haar vriendje Zjot, een wees uit Tsjernobyl, speurt Luna het strand af naar tekenen van leven van Luca. Haar godsdienstleraar Sandro maakt daar handig gebruik van om dichter bij Luna's moeder te komen, op wie hij een oogje heeft. Dat bonte gezelschap wordt nog aangevuld met de schietgrage aangenomen opa van Zjot, en twee vrienden van Sandro, veertigers die bij moeder thuis zijn blijven hangen.

De personages zijn even kleurrijk als in Vissen voeren. Een beetje humor is ook nooit veraf. Toch overtuigt Wat de golven brengen niet helemaal. Het boek mist een rechte lijn, het gaat op en af, zoals de golven in de titel. Maar af en toe een glimlach op het gezicht, meer is er soms ook niet nodig.

Wat de golven brengen van Fabio Genovesi - originele titel Chi manda le onde - verscheen bij Signatuur in 2015, vertaald uit het Italiaans door Manon Smits en Pieter van der Drift.
451 blz, isbn 9789056725419

Pier Vittorio Tondelli - Gescheiden kamers

****

Nog maar net zesendertig geworden overleed Pier Vittorio Tondelli in 1991 aan aids. Kort daarvoor had hij nog een laatste boek gepubliceerd, Gescheiden kamers, over een aan aids overleden muzikant, Thomas, en diens knipperlichtrelatie met de Italiaanse schrijver Leo. De twee hebben in elkaar de ware gevonden, maar vooral Leo kan zich niet helemaal geven.

Hij beleefde het contact met Thomas alsof hij inwendig wist dat ze vroeg of laat uit elkaar zouden gaan. Dat gescheiden hoorde bij hun relatie en maakte evenzeer deel uit van de aantrekkingskracht, de groei, het seksuele verlangen.

Die theorie van een relatie samen, maar in twee gescheiden kamers, leidt tot strubbelingen, waar Leo tijdens een jarenlange, intensieve rouwperiode op terugkijkt. Tondelli beschrijft hoe de rouw al tijdens het leven van Thomas aanwezig is, en hoe de liefde na de dood de verwerking bemoeilijkt. Uiteindelijk draait het hele boek om één vraag, door een radeloze Thomas uitgeroepen: "Leo, waarom leg je je er niet gewoon bij neer dat je van me houdt?" Aangrijpend boek over liefde en lijden, en hoe dicht het een bij het ander kan aansluiten.

Gescheiden kamers van Pier Vittorio Tondelli - originele titel Camere separate - verscheen bij Gibbon Uitgeefagentschap in 2016, vertaald uit het Italiaans door Jan van der Haar.
198 blz, isbn 9789491363597

Nicola Lagioia - De wreedheid

****

Hoe zwaar kan het gedrag van een vader wegen op zijn familie? Heel erg zwaar, als je Nicola Lagioia mag geloven. En dan hebben we het niet over een heroïnesnuivende armoezaaier, maar over een rijke ondernemer in Bari. De dertiger Nicola Lagioia werd vorig jaar beloond met de meest prestigieuze Italiaanse literatuurprijs, de Premio Strega, voor de verwoestende familiekroniek La ferocia, onlangs vertaald als De wreedheid.

Vittorio Salvemini, intussen de zeventig voorbij, is het hoofd van een Zuid-Italiaanse bouwonderneming. Dankzij connecties en steekpenningen weet hij zelfs op beschermd natuurgebied villa's neer te poten. Het erge is dat hij daar ook zijn familieleden voor inschakelt - bewust of onbewust. Zoon Ruggero, een bekroonde oncoloog, staat borg voor investeringen, en dochter Clara vangt verschillende machtige mannen in haar verleidelijke web. De enige die van niet veel nut is, is Michele, het stiefbroertje dat een ongezonde band onderhoudt met Clara.

Lagioia, de man van de metaforen en soms ondoorzichtige frasen, wisselt aldoor van verteller en tijdstip, en dompelt zich diep onder in de familiegeschiedenis. In het hele boek is niet één personage te vinden dat niets acteert, dat zegt wat het denkt, dat is wat het lijkt. Er is een buitenbeentje als Michele voor nodig om alles te doorprikken, maar ook hij moet zich eerst losmaken van de macht van de gewoonte, "een familie die zich onafgebroken had gekoesterd in de flonkerende ster van de gemoedsrust". Het verschroeiende effect van een emotioneel afwezige, maar zakelijk veeleisende pater familias is wellicht nog nooit zo snoeihard omschreven als in De wreedheid.

De wreedheid van Nicola Lagioia - originele titel La ferocia - verscheen bij De Bezige Bij in 2016, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
461 blz, isbn 9789023494454

Marco Lodoli - Zuster

****

Uitgeverij Serena Libri bracht eind vorig jaar een tweede novelle uit van Marco Lodoli, na het mooie Wolk. De zuster uit het gelijknamige boek wordt door moeder-overste gevraagd voortaan de kleuterklas onder haar hoede te nemen. Eén probleempje maar: zuster Amaranta houdt niet van kinderen.

Ik houd niet van kinderen. Dat is de waarheid, al zou ik die nooit durven opbiechten, want de wereld heeft nu eenmaal besloten dat kinderen de grootste vreugde zijn van het bestaan. Maar de wereld liegt, die durft niet toe te geven dat al die kinderen die over ons worden uitgestort met hun blauwe of roze strikjes staan voor tijd die gedoemd is zinloos te worden doorgebracht.

Terwijl de meeste kinderen in haar klas met eten gooien en plastieken dino's kapot trappen, is er één jongetje dat zich rustig in een hoekje met zijn speelgoed bezighoudt. Luca zegt geen woord, tot hij zuster Amaranta 'sigaret' toefluistert. Amaranta, die al op jonge leeftijd besloot non te worden, ziet het als een opdracht en waagt zich aan haar eerste trekjes. En daar blijft het niet bij.

Op bijna poëtische wijze dringt Lodoli door tot in het wezen van de kloosterlinge. Amaranta gelooft naar eigen zeggen niet in God, en zocht alleen maar een plek om zich te verstoppen. Toch is het pas op latere leeftijd dat ze voor het eerst verleid door het wereldse leven. Met een verrassend gevolg. Opnieuw mooi werk van Lodoli.

Zuster van Marco Lodoli - originele titel Sorella - verscheen bij Serena Libri in 2015, vertaald uit het Italiaans door Patty Krone en Yond Boeke.
149 blz, isbn 9789076270876

Giorgio Scerbanenco - Verraders

***

Drugs, wapensmokkel en terrorisme. Wie dacht dat het een recent fenomeen is, moet er maar eens Scerbanenco op naslaan. Het is 1966, en Duca Lamberti, zwevend tussen een mislukt bestaan als arts - veroordeeld wegens euthanasie - en een armoedig alternatief als diender van de wet, krijgt ermee af te rekenen in het wereldse Milaan.

Ze vergeten dat een stad met bijna twee miljoen inwoners een internationaal tintje heeft, geen lokaal. In een stad zo groot als Milaan komen de smeerlappen vanuit alle hoeken van de wereld, en de gekken, alcoholisten, drugsverslaafden of gewoon wanhopigen op zoek naar geld die een revolver huren, een auto stelen en op de balie van een bank springen en schreeuwen: 'Allemaal op de grond', zoals ze gehoord hebben dat ze moeten doen.

De cultuurshock zit hem dus niet zozeer in wát er gebeurt. Eerder zijn het de zeden van de tijd, zoals ook al het geval was in Scerbanenco's eerdere uitgave bij Serena Libri, Moord op school. Hoe Lamberti een oude restauranteigenaar behandelt, dat zouden weinig hedendaagse thrillerauteurs hun hoofdfiguren laten begaan. Het is alsof De Cock of Van In zich zouden specialiseren in waterboarding. En toch is het niet onterecht dat Scerbanenco, van Oekraïense komaf, wel eens de vader van de Italiaanse thriller wordt genoemd. Wat begint als een klassiek moordonderzoek naar drie verdrinkingen op rij, leidt uiteindelijk naar het hart van de Milaanse onderwereld. Zonder huiszoekingen of grenscontroles kan er op het eind zelfs nog een verrassend, historisch einde van af.

Verraders van Giorgio Scerbanenco - originele titel Traditori di tutti - verscheen bij Serena Libri in 2015, vertaald uit het Italiaans door Rianne Aarts.
254 blz, isbn 9789076270890

Leonardo Sciascia - Candido, oftewel Een droom die ontstond op Sicilië

***

Leonardo Sciascia is een van de grote namen uit de Italiaanse twintigste-eeuwse literatuur. Hij overleed in 1989 en maakte naam als schrijver en als onderzoeker naar politieke corruptie, die in zijn eigen Sicilië niet ver te zoeken was. Uitgeverij Serena Libri heeft al verschillende van zijn boeken uitgegeven, met als voorlopig laatste Candido, oftewel Een droom die ontstond op Sicilië.

Candido's uiterlijk had iets katachtigs: iets zachts, fluweligs, slooms. Hij keek slaperig en verstrooid uit zijn ogen, die hij af en toe samenkneep en die dan wakker oplichtten. Hij bewoog zich langzaam en geruisloos om dan opeens - nog steeds geruisloos - als een duveltje uit een doosje te springen.

Candido groeit op in Sicilië, geboren tijdens een bombardement door de geallieerden in 1943. Zijn vader pleegt zelfmoord, zijn moeder wil hem eigenlijk niet. Dus blijft hij bij zijn grootvader, een christendemocratische politicus. Candido sluit vriendschap met priester Anselmo, en samen sluiten ze zich aan bij de communistische partij. Maar ook daar wordt Candido gewantrouwd. Uiteindelijk vindt de naïeve Candido toch zijn weg in het leven.

Sciascia nam Voltaire's Candide als voorbeeld voor Candido, met de bedoeling een vlot en lichtvoetig boek te schrijven. 'Ik heb echter de indruk dat ik daarin niet geslaagd ben, en dat dit boek lijkt op al mijn andere boeken.' Het is nog de vraag of dat een slechte zaak is. Vriendjespolitiek is nu eenmaal een deel van het leven op Sicilië. Zo ook in Candido, en als corruptiebestrijder kan Sciascia daar niet al te licht mee omgaan.

Candido, oftewel Een droom die ontstond op Sicilië van Leonardo Sciascia - originele titel Candido, ovvero Un sogno fatto in Sicilia - verscheen bij Serena Libri in 2015, vertaald uit het Italiaans door Frans Denissen en Hilda Schraa.
195 blz, isbn 9789076270852

Giorgio Fontana - Dood van een gelukkig man

***

Van de jonge Milanees Giorgio Fontana (1981) verscheen eerder Het geweten van Roberto Doni, waarin een rechter op het einde van zijn carrière last krijgt van zijn geweten. Dan is rechter Giacomo Colnaghi in Fontana's nieuwe roman een stuk rechtlijniger: de wet is de wet. Al proberen beiden uiteindelijk alleen maar recht te doen geschieden. Voor Colnaghi is de terreur van de Rode Brigades nooit te rechtvaardigen.

'Middelen en doel moeten op gelijke hoogte staan,' zei Colnaghi. 'Anders is alles verloren. En het komt dus nooit in jullie op dat de "individuele personen" die jullie veroordelen heel gewone mensen zijn? Mensen zonder enige band met de machtscentra die jullie willen ondermijnen.

Dat Colnaghi's eigen vader in de Tweede Wereldoorlog sneuvelde als verzetsheld, maakt het hem niet makkelijker. Het communistische verzet vocht toen tegen de fascisten, precies wat de terroristen in 1981 ook pretenderen te doen. Het verhaal van de vader in het verzet en het onderzoek in 1981 naar de aanslag op een christendemocratische chirurg lopen door elkaar heen.

Een moordonderzoek, inderdaad, maar verwacht vooral geen detectiveroman of thriller. Fontana concentreert zich op de figuur van Colnaghi, met zijn familiale problemen en de rechtvaardiging die hij bij zichzelf zoekt voor het veroordelen van de terroristen. Het boek is daardoor soms nogal zwaar en richtingloos, maar de thematiek is wel een doordacht oordeel waard.

Dood van een gelukkig man van Giorgio Fontana - originele titel Morte di un uomo felice - verscheen bij Wereldbibliotheek in 2015, vertaald uit het Italiaans door Philip Supèr.
238 blz, isbn 9789028426375

Paolo Sorrentino - Jeugd

***

Paolo Sorrentino is in de eerste plaats regisseur. Zijn La grande bellezza uit 2014 werd bekroond met de Oscar voor beste buitenlandse film. Maar hij schrijft ook boeken, met groot succes in Italië en iets minder daarbuiten (zie Iedereen heeft gelijk, Lebowski Publishers, 2011). Zijn nieuwste wapenfeit is La giovinezza, ofwel Youth. De film draait volop in de zalen, en ook het boek is te verkrijgen. Dat laatste is eigenlijk gewoon het filmscript.

'Heb jij vandaag gepist?' vraagt Fred.
'Twee keer. Vier druppels. Jij?'
'Hetzelfde. Min of meer.'
'Min of meer?'
'Min.'

Jeugd speelt zich af in een wellness-hotel in de Alpen, een vakantieoord voor de welgestelden, met een dagelijkse medische check-up, sauna en fitness. Hoofdfiguren zijn tachtigers Fred en Mick, respectievelijk een gepensioneerde componist en een filmregisseur die aan zijn laatste film werkt. Verder telt de microkosmos een Hollywoodster, een zwaarlijvige Zuid-Amerikaanse ex-voetballer en een bizar Duits koppel. De personages draaien een beetje om elkaar heen, zonder veel meer dan rimpelingen te veroorzaken in het zwembad. Zo gaat het tot het einde door, bijna plotloos, langs soms komische, bijna absurde scènes.

Of de film beter is dan het boek, weet ik niet. Maar voor de helft van de prijs van het boek krijg je er in de bioscoop wel de beelden bij, en topacteurs als Michael Cain en Harvey Keitel.

Jeugd van Paolo Sorrentino - originele titel La giovinezza - verscheen bij De Bezige Bij in 2015, vertaald uit het Italiaans door Els van der Pluijm.
205 blz, isbn 9789023497660

Andrea Camilleri - De poes en het vinkje

***

Het heeft een jaar of vijf geduurd, maar commissaris Montalbano is terug. Uitgeverij Prometheus kaapte de reeks weg bij Serena Libri, maar hield het na nauwelijks vier boeken voor bekeken. En dat terwijl er in Italië na De bloedakker nog tien romans gevolgd zijn. Andrea Camilleri heeft dit jaar Montalbano nummer 23 gepubliceerd, verhalenbundels niet meegerekend. Er volgt er nog eentje, in de hoop dat zijn negentig levensjaren hem dat nog toelaten.

Serena Libri lijkt de draad nu terug op te nemen. Zij het niet met een volbloeds Montalbano, maar met een verhalenbundel. Uitgeefster Annaserena Ferruzzi selecteerde acht van Camilleri's beste Montalbano-verhalen. De Siciliaanse commissaris gaat als vanouds zijn eigen weg.

Natuurlijk voerde commissaris Montalbano ondertussen zijn eigen parallelle onderzoek uit, heel onopvallend, in het geheim. En hij kwam tot de slotsom dat er binnenkort weer een aanslag zou plaatsvinden. Hij sprak er niet over met de hoofdcommissaris, hij keek wel beter uit, maar hij begon er wel over tegen Mimì Augello.

Nog los van het prettige weerzien met de tegendraadse Montalbano, zijn twistzieke geliefde Livia en de lichtjes gestoorde medewerker Catarè, is de selectie van Ferruzzi van hoog niveau. De misdaden lijken altijd eenvoudig - een kruimeldief die vrouwtjes op weg naar de mis berooft - maar het ligt altijd net iets anders. Niet moeilijker, maar wel anders. De maffia loert regelmatig om de hoek, maar heeft er zelden rechtstreeks iets mee te maken. Een beetje het leven zoals het is, maar dan op z'n Siciliaans.

De poes en het vinkje en andere verhalen van Montalbano van Andrea Camilleri verscheen bij Serena Libri in 2015, vertaald uit het Italiaans door Willy Hemelrijk.
181 blz, isbn 9789076270883

Andrea Vitali - Juffrouw Jole wil een man

***

Juffrouw Jole werkt voor de gemeenteadministratie van Bellano, aan het Comomeer, en is vooralsnog ongehuwd. Ze droomt wel eens van haar prins op het witte paard, maar daar blijft het bij. Tot ze uitgenodigd wordt op een feestje bij een oude vriendin.

Dankzij het beetje wijn dat ieder van hen dronk, kwamen de meest uiteenlopende anekdotes over de huwelijkse staat ter tafel. In geen jaren had Jole zo moeten lachen en om niet bij de anderen achter te blijven had ze op een gegeven ogenblik haarzelf en haar bestaan als oude vrijster op de hak genomen, tot vermaak van haar tafelgenoten. De aanwezigheid van al die getrouwde vriendinnen, sommige hadden kinderen, had haar niet treurig gestemd. In tegendeel, het had haar nieuwe energie gegeven: alsof binnen in haar een nieuwe gedachte was opgebloeid, namelijk dat het leven vol verrassingen is en zij behalve de wens ook het recht had om hoop te hebben, om uit alle macht de droom van een man, een echtgenoot na te jagen.

Daarmee is de kiem gezaaid, maar de aspiraties komen pas in een stroomversnelling wanneer haar collega Iris, niet al te snugger en eerder achterbaks van aard, gaat trouwen en wegens problemen op het werk Jole niet eens uitnodigt voor het feest. De reeks misverstanden die daarop volgt zou in FC De Kampioenen niet misstaan (al ligt een vergelijking met De Collega's meer voor de hand). Alleen lijdt Vitali niet aan het gebrek aan inspiratie en frisheid waar de kampioenen na twintig jaar wel mee te kampen krijgen. Een amusant boek dus, geen hoogstaande literatuur, maar een mooi zomers tussendoortje.

Juffrouw Jole wil een man van Andrea Vitali - originele titel Un amore di zitella - verscheen bij Serena Libri in 2009, vertaald uit het Italiaans door Aafke van der Made.
151 blz, isbn 9789076270524

Roberto Costantini - Het kwaad vergeet niet

****

Twee boeken had Roberto Costantini tot nu toe geschreven over commissaris Balistreri (Jij bent het kwaad en De wortels van het kwaad). In het tweede deel kwam hij al terug op een moord uit het eerste deel, om er een nieuwe twist aan te geven. Maar hij voegde er ook een nieuw verhaal aan toe, over de jonge Balistreri die opgroeide in Libië toen het land nog een Italiaanse kolonie was. Ook over die jaren - de jaren zestig - viel er veel te vertellen: een internationaal politiek complot werd gesmeed, Balistreri vormde een boevenclubje met zijn boezemvrienden, en zijn moeder stierf een verdachte dood.

Ik weet niet of mijn moeder, toen ze op de rotsen viel, aan mij dacht. Ik hoop dat die plek vanwaar de doden naar ons kijken en alles van ons weten niet bestaat.Dan zal ze er nooit achter komen dat ik, toen iemand haar in de afgrond duwde, daar ver vandaan was, dat ik in bed lag met Marlene Hunt, haar grootste vijand.

Het gaf toen allemaal een wat overladen en onafgewerkte indruk, maar nu blijkt waarom: Costantini spaarde de grote apotheose voor deel drie: Het kwaad vergeet niet. Voor de nieuwe lezers (en ook wel voor het leesgemak van de oude lezers) herhaalt Costantini Balistreri's familiegeschiedenis. Dubbel werk, zou je denken, maar het geeft alle eerdere verhaallijnen een plaatsje in het geheel. Oude demonen én oude vrienden blijven Balistreri achtervolgen, hoezeer hij zich ook in zijn fin-de-carrière-bureau tracht op te sluiten. Eigenlijk zou je de hele reeks nog eens moeten lezen om te zien hoe al die lijnen samenkomen in deze thriller vol spanning, verraad en complottheorieën. Een indrukwekkende prestatie van Roberto Costantini.

Het kwaad vergeet niet van Roberto Costantini - oorspronkelijke titel Il male non dimentica - verscheen bij Wereldbibliotheek in 2015, vertaald uit het Italiaans door Miriam Bunnik en Mara Schepers.
367 blz, isbn 9789028426122

Valerio Massimo Manfredi - Mijn naam is niemand. De thuiskomst

***

Na een tien jaar lange belegering van Troje, die slechts dankzij een list ten einde is gekomen (zie deel 1 van Mijn naam is niemand), neemt Odysseus, de aanvoerder van de Griekse strijders, zich voor recht naar huis terug te varen. Helaas: de winden, Posseidon, een cycloop en nog een pak andere sirenes zijn hem niet gunstig gezind. Het duurt twintig jaar voor Odysseus weer voet aan wal zet op zijn eigen Ithaca. En ook daar wacht hem nog een strijd: de plaatselijke edelen dingen naar de hand van zijn vrouw Penelope terwijl ze zich tegoed doen aan zijn veestapel en wijnkelder.

... en de godin gaf mij inspiratie, daar ben ik zeker van: 'Je vraagt me naar mijn naam? Die zal ik je zeggen: mijn naam is Niemand. Iedereen noemt mij Niemand.'

Het verhaal komt wellicht bekend voor: het is de Odyssee van Homeros, het klassieke epos dat begint met de woorden "Bezing mij, o Muze, de vindingrijke man, die zeer veel rondzwierf, nadat hij de heilige stede van Troje verwoest had". Die letterlijke vertaling krijgen we hier niet te lezen, want de Italiaanse sterauteur/archeoloog Valerio Massimo Manfredi bewerkte de tekst tot iets dat de doorsnee moderne mens beter kan verwerken. In romanstijl dus, en niet in verzen. Tegelijk houdt hij vast aan de oorspronkelijke inhoud, compleet met smachtende beden tot beschermgodin Athene, diepe gewetenscrisissen en een tochtje tot net voorbij de poorten van de Hades. Het wapengekletter is dan weer minder prominent aanwezig dan in het eerste deel, De eed van Odysseus. Als kers op de taart breit Manfredi er nog een extra episode aan vast: Homeros voorspelde nog een tweede odyssee, deze keer over land. Maar dat gedicht is nooit teruggevonden. Het heeft Manfredi niet kunnen tegenhouden.

Je moet wat moeite doen om al die lange uitweidingen en uitgebreide omschrijvingen uit te zitten, maar dit is onmiskenbaar zowat de grootste klassieker uit de Westerse geschiedenis. En hé, gelijk welke opoffering is niets in vergelijking met wat Odysseus heeft moeten doorstaan.  

Mijn naam is niemand. De thuiskomst van Valerio Massimo Manfredi - oorspronkelijke titel Il mio nome è Nessuno. Il ritorno - verscheen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep in 2014, vertaald uit het Italiaans door Jan van Geldrop.
376 blz, isbn 9789025304638

G. Tomasi di Lampedusa - De tijgerkat. Herinneringen aan mijn jeugd en andere verhalen

En zo luidt ook mijn antwoord aan u, beste Chevalley: de Sicilianen zullen nooit hun levensomstandigheden willen verbeteren, om de eenvoudige reden dat ze menen al volmaakt te zijn. Hun ijdelheid is sterker dan hun ellende.

****

De tijgerkat staat hier al een tijdje ongelezen in de boekenkast. Maar toen uitgeverij Athenaeum begin dit jaar een nieuwe versie uitbracht, was er geen excuus meer. De nieuwe uitgave is bovendien aangevuld met enkele verhalen, deels voor het eerst vertaald. Voor degenen die nieuwsgierig zijn naar de ontstaansgeschiedenis van Lampedusa's enige, postuum uitgebrachte roman is er ook nog een uitgebreide toelichting, zowel door Lampedusa's stiefzoon als door vertaler Anthonie Kee.

De tijgerkat is het symbool van de Salina's, een oude adellijke Siciliaanse familie. De Italiaanse eenmaking staat voor de deur en de adel probeert zich een plaats te creëren in het nieuwe bestel. Helaas moet de prins vaststellen dat 'de kleine liberalen van het platteland' de macht naar zich toetrekken. En zo staan de prins en zijn familie symbool voor het afsluiten van een tijdperk. "Hij had zelf beweerd dat de Salina's altijd de Salina's zouden blijven. Hij had ongelijk gehad. Hij was de laatste." Met de Italiaanse en Siciliaanse geschiedenis op de achtergrond ontvouwt zich het tragische verhaal van de ondergang van de Salina's.

De tijgerkat wordt terecht een van de grootste klassiekers van de Italiaanse literatuur genoemd. De andere verhalen in deze uitgave zijn helaas minder de moeite waard (Herinneringen aan mijn jeugd kan je voor mijn part best overslaan). Maar De tijgerkat, die moet je toch eens lezen.

De tijgerkat. Herinneringen aan mijn jeugd en andere verhalen van G. Tomasi di Lampedusa - oorspronkelijke titel Il Gattopardo, I racconti - verscheen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep in 2015, vertaald uit het Italiaans door Anthonie Kee, Yond Boeke en Patty Krone.
445 blz, isbn 9789025304539