Neil MacGregor - Duitsland

*****

Van alle boeken over de Duitse geschiedenis heeft Neil MacGregor, directeur van het British Museum, het meest toegankelijke geschreven, en wellicht zelfs het beste. Ik blijf hulde brengen aan Simon Winder, maar een chronologische geschiedenis als in zijn Germania blijft noodgedwongen een afwisseling van boeiende en ronduit saaie episodes - de toenmalige Duitsers zullen overigens wel een voorkeur hebben gehad voor de saaie, rijke en vredevolle periodes.

MacGregor concentreert zich in Duitsland, biografie van een natie op een aantal verrassende invalshoeken, gaande van bier en worst over munten tot exemplarische kunstwerken. Elk van die onderwerpen zegt iets over het Duitsland zoals we dat nu kennen, en over de vele vormen die het land door de geschiedenis heen heeft aangenomen. "Duitsland? Waar ligt dat? Ik weet niet waar ik dat land kan vinden", schreven Goethe en Schiller al in 1796.

De vele illustraties zijn een meerwaarde. De geschiedenis van de Hanzesteden wordt verteld aan de hand van één enkel schilderij van Hans Holbein de Jongere. Een beeld zegt soms meer dan je denkt.

Je denkt misschien dat je wel wat weet over de Europese geschiedenis, waar Duitsland zo een groot deel van uitmaakt, maar dat is buiten MacGregor gerekend. Blijvende verbazing is je deel in een wijd scala van kunst - zij het nu verheven of volkse kunst.

Duitsland van Neil MacGregor - originele titel Germany: Memories of a Nation - verscheen bij Hollands Diep in 2015, vertaald uit het Engels door Pon Ruiter.
597 blz, isbn 9789048827657

Georges Simenon - De burgemeester van Veurne

Hij was niet de burgemeester, iemand aan wie voor een meer of minder lange tijd het bestuur van de stad wordt toevertrouwd en aan wie gunsten worden gevraagd. Hij was de Baas!

*****

Simenon blijft zowat synoniem met commissaris Maigret - de legendarische pijp associeer je onbewust met allebei. Maar als de recente heruitgaven van De Bezige Bij, intussen al acht titels, iets leren dan is het dat Simenons psychologische romans nog veel straffer zijn dan de Maigrets. Die laatste zijn ook nog altijd lezenswaardig, maar daar spelen de historische curiositeiten ook een rol in. Zoals het leven van de binnenschippers in Het lijk bij de sluis, of de ober die 's avonds het zaagsel op de vloer van zijn café ververst. De romans daarentegen hebben iets tijdloos. Een oud-premier (of minister, of euro-commissaris) die nog graag zijn licht laat schijnen over de politiek, lang nadat hij zelf uit de gratie is geraakt: je hoeft niet ver te zoeken om er één te vinden. De Premier brengt het type tot leven.

Toegegeven, types zoals de burgemeester van Veurne uit de gelijknamige roman vind je nog zelden in de hedendaagse politiek. Of misschien toch, maar wat meer in het verborgene. Joris Terlinck is namelijk burgemeester omdat de mensen bang voor hem zijn. Hij toont geen empathie, luistert niet naar advies: '... zolang ik de stad Veurne bestuur, bestuur ik die zoals mij goeddunkt... Ik geloof niet in subsidies. Ik geloof niet in mensen die hulp behoeven...' Terlinck doet zijn plicht, ook tegenover zijn vrouw, maîtresses en gehandicapte dochter, maar hij laat niemand zich dicteren hoe die plicht eruit ziet.

Maar oppermacht blijft zelden duren en gaat uiteindelijk afbrokkelen. Soms quasi onmerkbaar, soms door een bijzondere situatie. In dit geval weigert Terlinck steun aan een jongeman die de dochter van zijn grote rivaal in de gemeentepolitiek heeft bezwangerd. De jongeman pleegt zelfmoord en zijn geliefde wordt verbannen naar Oostende. Van de hardvochtige, eigenwijze burgervader zou je niet anders verwachten, maar opeens gaat alles aan het wankelen, ook bij Terlinck thuis.

Het type politicus is misschien niet meer helemaal van deze tijd, maar kijk eens naar de neergang van pakweg Steve Stevaert: de verschillen zijn uiteindelijk niet zó groot. De burgemeester van Veurne is na De Premier een tweede magistrale roman met een politicus in de hoofdrol.

De burgemeester van Veurne van Georges Simenon - oorspronkelijke titel Le bourgmestre de Furnes - verscheen bij De Bezige Bij in 2015, vertaald uit het Frans door Rokus Hofstede.
269 blz, isbn 9789085426028

Georges Simenon - De Premier

Men heeft het over de belangen van de leiders, over hun trots of hun machtswellust. Wat men uit het oog verliest of weigert te begrijpen, is dat vanaf een bepaald stadium, vanaf een zekere mate van succes, een staatsman zichzelf niet meer is, maar een gevangene wordt van de algemene zaak. (...) Of laat ik het zo stellen: er bestaat een moment, een tree op de ladder, waarop de belangen en de persoonlijke ambities van een man en die van een land samenvallen.

*****

Vijfentwintig jaar geleden overleed Georges Simenon, de tiende grootste Belg aller tijden volgens Franstaligen, en toch ook nog zevenenzeventigste in Vlaanderen. Commissaris Maigret, met zijn eeuwige pijp, zal wel hét wapenfeit blijven van Simenon, maar hij schreef ook een pak psychologische romans. Een daarvan is De Premier, een nieuwe vertaling van Le Président, onlangs verschenen bij De Bezige Bij Antwerpen.

Misschien moet ik eerst mijn liefde voor politiek drama bekennen. Ik las en bekeek ooit de originele, Britse versie van House of Cards, enkele decennia voor er sprake was van Netflix. Of neem het Deense Borgen: heerlijke tv. De psychologische spanning tussen de hoofdrolspelers, het botsen van karakters, krijgt nog een extra dimensie door de politieke ideologie, die maar al te vaak naar de achtergrond verdwijnt naarmate de man of vrouw hoger opklimt. Macht corrumpeert, zegt men. Of zoals de Premier het iets cryptischer verwoordt: de belangen van het individu gaan samenvallen met die van het land.

De Premier uit het boek is allang uit het centrum van de macht verdwenen. Hij is de tachtig voorbij, heeft pas nog een beroerte gehad, en leeft teruggetrokken in zijn huis in Normandië. Toch staan journalisten aan zijn deur te wachten tot hij zijn memoires aankondigt, en geniet hij van de macht die hij nog denkt te bezitten. Het is 1958 en Frankrijk worstelt zich doorheen een financiële en politieke crisis. De oud-kabinetschef van de Premier wordt gevraagd een nieuwe regering te vormen. De Premier, die over potentieel gevaarlijke informatie beschikt over zijn toekomstige opvolger, wacht op een telefoontje uit Parijs.

De Premier is sterk neergezet als een politicus, oud-premier, ontelbare keren minister, die de macht niet achter zich kan laten. Nog steeds blaft hij zijn personeel af, speelt hij spelletjes met wie hem komt bezoeken, verkneukelt hij zich over het een na een overlijden van de grote vijf politici die het wereldtoneel in zijn tijd domineerden. Maar ondertussen blijkt dat zijn macht nog sneller is achteruitgegaan dan de lichamelijke aftakeling. Wanneer je romans van dit kaliber leest, vraag je je af waarom Simenon niet verder kwam dan een zevenenzeventigste plaats onder de Grote Belgen.

De Premier van Georges Simenon - oorspronkelijke titel Le Président - verscheen bij De Bezige Bij Antwerpen in 2014, vertaald uit het Frans door Kris Lauwerys.
203 blz, isbn 9789085425922

Alessandro Piperno - De onafscheidelijken

'Je hebt gedaan waar je het beste in bent: bekritiseren in stilte. Dat is jouw specialiteit. Vanuit de hoogte van jouw moreel overwicht op ons allen doe je niets anders dan in stilte bekritiseren en oordelen. Je doet dat niet uit boosaardigheid, misschien doe je het zelfs niet opzettelijk, je doet het echter wel met groot raffinement. En of je het doet! Jij oordeelt over ons. En wij schieten altijd tekort.'

*****

Alessandro Piperno kreeg in 2012 de Premio Strega voor De onafscheidelijken, het tweede boek in een tweeluik over de familie Pontecorvo. In Vervolging werd vader Leo door het vriendinnetje van zijn zoon beschuldigd van misbruik. Van de ene dag op de andere verdwijnt hij uit het leven van zijn vrouw Rachel en zijn twee zonen Filippo en Samuel. Hij trekt zich terug in het souterrain en het voorval wordt doodgezwegen. Dat laat littekens na, zo blijkt nu.

In De onafscheidelijken zijn Samuel en Filippo dertigers. De eerste schrikt terug van lichamelijk contact met zijn eigen verloofde en verloor veel geld; Filippo daarentegen komt zeer goed overeen met de dames (hoewel iets minder met zijn eigen echtgenote) en heeft een succesvolle tekenfilm gemaakt. Helaas nemen radicale moslimgroeperingen aanstoot aan een van de scènes. Hun moeder Rachel tracht steeds goed te doen, maar gaat gebukt onder haar eigen karakter, van nature geneigd schuld te zoeken bij zichzelf en haar naasten, en krampachtig vasthoudend aan de joodse familietradities.

Eigenlijk is Rachel de tragische ster van het boek, als schepper, bijna dertig jaar terug, van 'de sfeer van groteske, krankzinnige geslotenheid, waar het hele gezin mee behept is.' De twee broers, de onafscheidelijken, hebben uiteindelijk alleen elkaar, en zelfs die relatie kan niet volledig open zijn. De contouren van de littekens worden in De onafscheidelijken pijnlijk zichtbaar. De manier waarop Piperno ze beschrijft is quasi perfect.

De onafscheidelijken van Alessandro Piperno - oorspronkelijke titel Inseparabili. Il fuoco amico dei ricordi - verscheen bij Atlas Contact in 2013, vertaald uit het Italiaans door Rob Gerritsen.
413 blz, isbn 9789020413182

Ferdinand Von Schirach - De zaak Collini

Maar met Caspar Leinen gebeurde nog iets anders: jarenlang had hij naar zijn hoogleraren geluisterd, hij had wetten en hun uitleg bestudeerd, hij had geprobeerd het strafproces te begrijpen - maar pas vandaag, pas bij zijn eigen geding, begreep hij dat het in werkelijkheid om iets heel anders ging: om de beschadigde mens.

*****

Na twee verhalenbundels - Misdaden en Schuld - waagt de Duitse strafpleiter Ferdinand von Schirach zich aan een eerste volwaardige roman, zij het een van beperkte omvang. Kan ook moeilijk anders met de van franjes ontdane stijl die hij hanteert. Over het verhaal kunnen we niet veel kwijt: de pas afgestudeerde advocaat Caspar Leinen mag een Italiaanse monteur verdedigen die een oude man vermoordde in diens hotelkamer. De reden blijft lang onduidelijk maar brengt uiteindelijk een schok teweeg in de Duitse rechtsstaat. Von Schirach confronteert het land met haar verleden en verkent, zoals in zijn verhalen, de grens tussen goed en kwaad. De zaak Collini evenaart (en overstijgt zelfs) het uitzonderlijke niveau van de verhalenbundels.

De zaak Collini van Ferdinand Von Schirach - oorspronkelijke titel Der Fall Collini - verscheen bij De Arbeiderspers in 2012, vertaald uit het Duits door Hans Driessen en Marion Hardoar.
159 blz, isbn 9789029584975

Pietro Grossi - Van acquit

Hij leefde, hij overleefde, maar niets liep meer op rolletjes. Er was geen lucht meer, er waren geen dromen meer, geen sterrenstelsels of onbegrijpelijke wegen die naar wonderlijke, bijzondere plekken leidden. Er was alleen die eentonige, opdringerige, dode vlakte van zwarte brij, die alles in een oogwenk liet verdwijnen.

*****

De nostalgie uit Vuistslagen, Pietro Grossi's wondermooie verhalenbundel, krijgt een verlengstuk in zijn eerste roman, Van acquit. Kasseilegger Dino ziet van de ene dag op de andere zijn baan verdwijnen. Het asfalt komt eraan, zegt zijn baas. Bovendien komt zijn vrouw met het nieuws dat ze een kind verwacht, en stelt hij vast dat de reizen waar ze altijd over praatten wellicht dromen zullen blijven. Alleen de biljarttafel blijft een constante in zijn leven.

Nostalgie komt al eens met een lach en een traan, en dat is niet anders in Van acquit. Niets is zeker, zo blijkt, en een richting kiezen in het leven is niet evident. Soms loopt het goed, soms stel je achteraf vast dat het niet de goede keuze was. Grossi bevestigt na Vuistslagen zijn grote literaire talent.

Van acquit van Pietro Grossi - oorspronkelijke titel EL'acchito - verscheen bij Van Gennep in 2010, vertaald uit het Italiaans door Pieter van der Drift.
176 blz, isbn 9789055159857

Francesca Melandri - Eva slaapt

'Ik heb een Italiaans paspoort, mijn moedertaal is Duits, mijn geboortegrond is het zuiden van Tirol, de streek waarvan het noordelijke en het oostelijke deel in Oostenrijk liggen. De Duitstaligen praten over Zuid-Tirol, de Italianen over Alto Adige, wat staat voor Hoge Etsch. Het verschil is vanuit welk standpunt je tegen de rivier aan kijkt: van bovenaf of van onderop.'

*****

Het is een van die vergeten conflicten, nochtans niet eens zo ver hier vandaan. Elk jaar bezoeken duizenden wintersporters Zuid-Tirol, een gebied met overwegend Duitstalige bewoners, maar na de Eerste Wereldoorlog bij Italië gevoegd. Mussolini voerde in de streek een gewelddadige politiek van onderdrukking. De term Süd-Tirol werd verboden en vervangen door het Italiaanse Alto Adige. De Zuid-Tirolers hoopten dat Adolf Hitler hun regio weer bij Oostenrijk zou voegen, maar de fascistische bondgenoten mochten niet gebruskeerd worden. Velen gingen wel in op het aanbod een nieuw bestaan op te bouwen in Duitsland. Het is een stigma dat nog decennialang zou blijven bestaan.

De geschiedenis van Zuid-Tirol, van de annexatie over de bloedige guerilla tot en met het vredesbestand met de Italiaanse staat, vormt de rode draad doorheen Eva slaapt, het romandebuut van de Romeinse Francesca Melandri. Zoals alleen de grootste vertellers dat kunnen verweeft zij de geschiedenis van het land met de geschiedenis van een familie: die van Gerda en haar controversiële relatie met een Zuid-Italiaanse soldaat. Haar dochter Eva denkt tijdens een treinrit vanaf de Alpen tot in de tip van de laars na over haar leven en dat van haar familie: Italiaans noch Oostenrijks. Of misschien van allebei een beetje.

Als je nog eens gaat skiën aan de Kronplatz, neem dan Eva slaapt mee. Je komt niet alleen alles te weten over de eerste skiliften, misschien hoor je ook nog een echo van de geweerschoten die de regio jarenlang teisterden. Eva slaapt is een meeslepend en ontroerend relaas over een regio en een vrouw, beiden op zoek naar eigenheid.

Eva slaapt van Francesca Melandri - oorspronkelijke titel Eva Dorme - verscheen bij Cossee in 2011, vertaald uit het Italiaans door A. Habers.
383 blz, isbn 9789059363175

Cesare Pavese en Bianca Garufi - Het grote vuur

'Je bent bang dat ik je ontvlucht,' zei ze. 'Laat me ademhalen, ik ontvlucht je niet.'
En ze glimlachte me toe.
'Wat heb je? Je bent net een klein kind.'
Ik had haar kunnen bezitten, ik had haar vaarwel kunnen zeggen. Maar wat had het uitgemaakt? Zou het iets aan onze relatie hebben veranderd? Ik keek haar niet aan; met mijn wang op het kussen voelde ik haar ademen, en ik sloot mijn ogen.

*****

Het grote vuur is om meerdere redenen uniek te noemen. Het is het laatste boek van Cesare Pavese, een van de grootste Italiaanse schrijvers van de twintigste eeuw, postuum uitgebracht in 1959, negen jaar na het absolute hoogte- én dieptepunt. 1950 levert Pavese de ultieme erkenning op in de vorm van de Premio Strega, maar luttele maanden later pleegt hij zelfmoord in een hotelkamer in Turijn. Die bewuste dag belde hij drie of vier vrouwen. Geen enkele wilde of kon hem ontmoeten.

Een van de vrouwen in zijn leven was Bianca Garufi, een Siciliaanse die net als hijzelf bij uitgeverij Einaudi werkte. Ze groeit uit tot zijn muze, en de twee beginnen een gezamenlijk project. Het grote vuur is geboren, meteen ook het enige boek dat Pavese samen met een andere auteur schrijft. De twee schrijven om beurt een hoofdstuk, ook nadat Garufi uit Rome is vertrokken. En dan, opeens, houdt het op. Het manuscript wordt vergeten, totdat Italo Calvino het ontdekt in de archieven van Einaudi. Hij besluit meteen het te publiceren.

Het verhaal op zich, waarin Silvia en Giovanni tot elkaar aangetrokken zijn, maar geen normale relatie kunnen beginnen - geleidelijk wordt duidelijk waarom - is op zich al een sterk drama. Het leven en einde van Pavese, een opeenvolging van mislukte amoureuze avonturen, geven er nog een extra dimensie aan. Het open einde maakt dat Het grote vuur nog een tijdje blijft doorspoken. Godzijdank zijn er fijnproeversuitgeverijen als Karaat die pareltjes als deze, de laatste onvertaalde Pavese, nog een kans willen geven.

Het grote vuur van Cesare Pavese en Bianca Garufi - oorspronkelijke titel Fuoco grande - verscheen bij Karaat in januari 2012, vertaald uit het Italiaans door Evalien Rauws en Luc de Rooy, met een afsluitend essay van Alejandro Zambra.
141 blz, isbn 9789079770069

Jo Nesbø - De schim

Hij had het gevoel dat hij zich van het mes had moeten ontdoen, dat er een soort vloek op rustte. Op hem. Maar het zou geen verschil maken: hij was al ver voor het mes in de ban gedaan. En die vogelvrijverklaring was erger dan welk mes dan ook, die zei namelijk dat zijn liefde een pest was waarmee hij rondliep.

*****

Harry Hole komt hoogst uitzonderlijk nog eens overgevlogen uit Hong Kong, waar hij tegenwoordig Chinese wanbetalers met zijn grote gestalte en schrikwekkende littekens de stuipen op het lijf jaagt. De reden voor zijn terugkomst is de arrestatie van Oleg, zo ongeveer zijn pleegzoon tot zijn relatie met diens moeder Rakel op gewelddadige wijze ten einde liep (tip: lees de reeks in volgorde en zie de figuur van Hole evolueren tot het wrak dat hij nu is). Oleg wordt beschuldigd van de moord op een jonge, knappe junkie/dealer, Gusto. Harry Hole, officieel geen politieman meer, tracht de onschuld van de jongen aan te tonen en botst daarbij op de zeer harde weerstand van drugsbazen en diverse beschermheren en -vrouwen.

Het is niet meer te tellen hoe vaak Harry Hole de dood in de ogen heeft gekeken. Telkens volgt er een wonderbaarlijke ontsnapping. In dat opzicht lijkt hij op James Bond, met dat verschil dat het bij Hole altijd persoonlijker is, altijd bloediger, altijd serieuzer. Zijn tegenstander is écht, geen gek met een witte kat op de schoot. De wereldvrede staat niet op het spel, maar het bestaan van Hole zelf. En zelfs zijn eigen leven acht hij niet veel waard wanneer zijn geliefden bedreigd worden.

Jo Nesbø is de koning van de plotwendingen. In De schim zijn die niet zo opvallend aanwezig als anders, maar de lezer wordt niettemin keer op keer de verkeerde kant op gestuurd. De focus op Hole zelf drijft de spanning ongenadig op. Zijn persoonlijke relaties die alleen maar leiden tot zelfdestructie leveren de emotionele toets. Op 29 december 2011 mag het wel gezegd worden: De schim is dé thriller van 2011.

De schim van Jo Nesbø - oorspronkelijke titel Gjenferd - verscheen bij De Bezige Bij | Cargo in 2011, vertaald uit het Noors door Annelies de Vroom.
541 blz, isbn 9789023471417

Antonio Pennacchi - Het Mussolinikanaal

Ze vertrokken met zijn zessen en als u de foto's ziet - want die zijn er nog, met al mijn ooms poserend in militie-uniform, foto's die later zijn gemaakt, in de Agro Pontino, toen ze allemaal al volwassen waren - dan is goed te zien dat ze schuin over hun zwarte hemd de lictorenbundel dragen, want ze waren alle zes 'Mars op Rome'; die onderscheiding kwam hun rechtens toe, en ik maak me sterk dat er in Italië weinig gezinnen waren met zoveel zonen die allemaal 'Mars op Rome' en 'Lictorensjerp' waren, en oom Turati, zei ik al, was nog geen zestien en hij was het zwaarst bewapend, met een heel stel dolken en handgranaten aan zijn riem. En in de nacht van 26 oktober, toen de 18BL net vertrokken was, stond mijn oma in het pikkedonker naar de hoofdweg te schreeuwen: 'Idioten, er moet hier gezaaid worden.'

*****

Italië verzuipt zowat in de literaire prijzen, maar de meest prestigieuze en meest bekende is de Premio Strega, al sinds 1947 jaarlijks uitgereikt aan het beste Italiaanse fictieboek. Op de erelijst namen als Tomasi Di Lampedusa, Primo Levi, Umberto Eco en Sandro Veronesi. De recentste winnaar is Antonio Pennacchi voor Het Mussolinikanaal.

De huidige provincie Latina was lange tijd een te mijden gebied wegens malaria en struikrovers. Tot Mussolini er in de jaren 1930 in slaagde de moerassen droog te leggen. Trouwe fascistische families uit het Noorden kregen er een lap grond en een boerderij aangeboden. Pennacchi stamt zelf uit zo een kolonistenfamilie uit Veneto. Het verhaal van de familie Peruzzi is dan ook een beetje zijn eigen verhaal. Zoals hij zelf zegt: 'het boek waarvoor ik op de wereld ben gekomen'.


Het Mussolinikanaal volgt de loop van de Italiaanse geschiedenis. Toevallig komen de Peruzzi's in het kamp van de fascisten terecht, nog voor die in 1922 aan de macht komen. De Peruzzi's maken kennis met de fascistische leiders en met Mussolini zelf, die hen zich altijd zal blijven herinneren. De Peruzzi's worden beloond voor hun steun met een boerderij in de Agro Pontino. De familie is daarmee eindelijk beter gewapend tegen de armoede. Maar dan breken de oorlogen uit: eerst in Ethiopië, later in Europa, aan de zijde van de Duitse bondgenoot. Geen slagveld zonder Peruzzi in de frontlinies.

De alwetende verteller in Het Mussolinikanaal, een Peruzzi-telg die de feiten zelf niet heeft meegemaakt, vertelt over zijn familie als speelbal van het lot. Het plichtsbesef is groot, tegenover de Italiaanse natie, maar ook tegenover elkaar. De broers nemen het voor elkaar op, tot bloedens toe. Tussendoor moet gezaaid en geoogst worden, onder het alziende oog van oma Peruzzi, die als een ware matrone waakt over haar nakomelingen.

Pennacchi's Het Mussolinikanaal is een prachtig familie-epos, meesterlijk verteld, met kleurrijke figuren. Het is het verhaal van het Italiaanse fascisme en van een familie die haar deel van de klappen opvangt, maar uiteindelijk tot niet veel meer in staat is dan de geschiedenis te ondergaan.

Het Mussolinikanaal van Antonio Pennacchi - oorspronkelijke titel Canale Mussolini - verscheen bij De Bezige Bij in 2011, vertaald uit het Italiaans door Mieke Geuzebroek en Pietha de Voogd.
512 blz, isbn 9789023463443

Umberto Eco - De begraafplaats van Praag

Om herkenbaar en schrikwekkend te zijn moet een vijand zich in ons eigen huis bevinden, of op de drempel ervan staan. Vandaar dat ik de Joden heb gekozen. De Goddelijke Voorzienigheid heeft ze aan ons gegeven, laten we ze dan goddomme ook gebruiken, en laten we bidden dat er altijd Joden zullen zijn om te vrezen en te haten.

*****

De begraafplaats van Praag is de grootste bestseller van Umberto Eco sinds De naam van de roos, intussen toch al dertig jaar oud. Waar je in die laatste eerst een honderdtal pagina's theologische verhandelingen moet doorworstelen (de lezer moet moeite willen doen, zei Eco ooit), valt dat in De begraafplaats van Praag goed mee. Akkoord, het is geen strandliteratuur, maar als je er een beetje moeite voor doet, is de historie best te volgen.

Het boek begint met de waarnemingen van een Verteller die binnengaat in een Parijse uitdragerij en er een schrijvende persoon aantreft, 'een oude man in sjamberloek'. Het is de in Turijn geboren schriftvervalser Simone Simonini die in zijn dagboek schrijft. Hij wordt daarbij geplaagd door een abt, Dalla Piccola, die steeds opduikt als hij er zelf niet is. Of zijn ze één en dezelfde man?

Verteller, Simonini en Dalla Piccola vertellen elk om beurt een deel van het verhaal, elkaar aanvullend wanneer bewust of onbewust delen van de waarheid worden verzwegen. Die waarheid is uiterst relatief. Eco spint een web van intriges tegen de achtergrond van een groot deel van de negentiende eeuw, met haar revoluties en de Italiaanse eenmaking. Simonini, als meester-vervalser, produceert documenten voor de hoogst biedende, om ze daarna in licht aangepaste vorm alsnog aan diens tegenstander te versjacheren. Meestal weet hij zijn stokpaardje naar binnen te smokkelen: de bron van alle kwaad zijn de Joden, met in hun kielzog de vrijmetselaars. In de negentiende eeuw worden zo de eerste kiemen gelegd van wat in de jaren 1930 en 1940 zal uitgroeien tot een orgelpunt van haat en vergelding.

'Het enige verzonnen personage uit deze roman is het hoofdpersonage', zegt Eco in zijn 'Nutteloze erudiete toelichting'. En dat is nog het strafste aan de hele historie. De begraafplaats van Praag intrigeert van begin tot einde. Een verbluffend meesterwerk.

De begraafplaats van Praag van Umberto Eco - oorspronkelijke titel Il cimitero di Praga - verscheen bij Prometheus in 2011, vertaald uit het Italiaans door Yond Boeke en Patty Krone.
496 blz, isbn 9789044617320

Arne Dahl - Midzomernachtdroom

Het gebeurt tegelijkertijd, dit alles. Het gebeurt de hele tijd in onze westerse maatschappij. Deze morele averij, waar we niets tegen kunnen doen. Terwijl wij op auto's jagen die een half uur te lang op een parkeerplek staan of op onterecht opgevoerde kosten voor vakliteratuur. Het is de Wet die hij aanvalt. We kijken niet meer naar de geest van de wet; we leven naar de letter van de wet. Of we trekken er ons helemaal geen zier van aan. De geest is verdwenen. Of de ziel.

*****

Het gaat niet altijd goed samen: humor en een échte thriller. Niet zomaar een misdaadromannetje, maar een spannende thriller. Een pageturner. Arne Dahl slaagt waar anderen falen. Zijn A-team, gespecialiseerd in internationale misdaden (al krijgen ze tegenwoordig simpelweg alle lastige gevallen op hun bord), is een bont allegaartje van mannen en vrouwen met verschillende achtergronden. Met enkele nieuwe leden, deze keer, omdat de ene promotie maakte en de andere thuis op de kinderen past. Verschillende zaken krijgen ze weer op hun bord. Ogenschijnlijk eenvoudige zaken, maar elke keer komt er nog iets tussen. Uiteraard nemen de onderlinge verbanden almaar toe.

Tussen de grappen en de doden door weet Dahl zowaar enkele hete maatschappelijke items op de agenda te plaatsen. Niet vrijblijvend, maar direct gerelateerd aan een slimme, zinderende finale. Na een iets mindere vorige editie staat Dahl met Midzomernachtdroom weer stevig in de startblokken voor het A-team, deel zeven. Het kan niet snel genoeg 2011 zijn.

Zie ook: Europa Blues en Bijbelse wateren

Midzomernachtdroom van Arne Dahl - oorspronkelijke titel En midsommarnattsdröm - verscheen bij De Geus in 2010, vertaald uit het Zweeds door Ydelet Westra.
410 blz, isbn 9789044514896

Zoran Drvenkar - Sorry

Kris kijkt hen alle drie om de beurt aan. Het is duidelijk dat ze geen van allen een idee hebben waar hij het over heeft. Daarom steekt Kris zijn rechterhand naar voren, met de palm omhoog, als een aanbod.
- Ze weten niet hoe ze zich moeten verontschuldigen, zegt hij. En dat zullen wij hun aanbieden. Verontschuldigingen in overvloed, en voor een verdomd goeie prijs.

*****

Het was een idee van Kris, de oudste van twee broers. Een bedrijfje oprichten dat excuses aanbiedt. Broer Wolf en twee vriendinnen, Frauke en Tamara, doen mee. In het begin gaat het goed. Ze bieden een ontslagen secretaresse een nieuwe job aan, in naam van haar ex-baas en ex-minnaar. Of ze helpen een werkgever van zijn schuldgevoelens af na het ontslag van een achteraf onschuldig verklaarde bediende. Tot Sorry, zo heet het bureau, op een dag telefoon krijgt van Lars Meybach. Wolf moet zijn verontschuldigingen aanbieden aan een vrouw in een appartement. Alleen blijkt zij bij aankomst dood en aan de muur genageld. De moordenaar wil dat Kris en co zich verontschuldigen tegenover de dode. En nu ze daar toch zijn kunnen ze het lijk wel ergens dumpen ook.

Het is een begin van een onthutsende thriller. De dader sleept sinds zijn jeugd schuldgevoelens met zich mee. Eigenlijk is hij een slachtoffer, maar toch sleurt hij vier jonge mensen mee in zijn wraak op demonen uit het verleden. Demonen die nog niet aan rust toe zijn, zo blijkt. De vriendschapsbanden tussen de vier komen onder druk te staan. Hun belangrijkste conclusie moet misschien wel zijn: kan je in plaats van iemand anders sorry zeggen? Kan je vergiffenis laten afdwingen door een ander?

Drvenkar legt geleidelijk de stukjes van de puzzel op hun juiste plaats. Op elk stukje staat een naam, maar slechts één na één worden die aan elkaar gelinkt. Zelfs Drvenkars schrijfstijl draagt bij aan het mysterie. De delen waarin de dader aan het woord komt, zijn geschreven in de jij-vorm. Af en toe lijkt het of de lezer rechtstreeks wordt aangesproken. Ontsnappen uit het verhaal is geen optie. Onthutsend, brandend actueel, laaiend spannend en mét een boodschap. Sorry is dé thriller van het voorjaar.

Sorry van Zoran Drvenkar verscheen bij De Arbeiderspers in april 2010, vertaald uit het Duits door Henk Schreuder.

387 blz, isbn 9789029572125

Stieg Larsson - Gerechtigheid

Wat? De wraak zal zoet zijn.

Wie? Stieg Larsson (Zweden, 1954 - 2004), hoofdredacteur van beroep, overleed nog voor zijn eerste boek gepubliceerd werd. De Millennium-trilogie werd niettemin een groot succes.

Genre: misdaadroman

Sterren: *****

Anders Jonasson keek naar het gezicht van de patiënte. Zuster Hanna had helemaal gelijk. De pasfoto van Lisbeth Salander had sinds Pasen op alle voorpagina's gestaan. En nu was de moordenaar zelf neergeschoten, wat in zekere zin gerechtigheid was.
Maar dat was zijn zaak niet. Zijn taak was het leven te redden van zijn patiënte, of ze nu een drievoudige moordenaar of een Nobelprijswinnaar was. Of voor zijn part allebei.

Recensie: Zelden is een titel beter op zijn plaats dan Gerechtigheid voor het derde boek van de Millennium-trilogie van de betreurde Stieg Larsson. Gerechtigheid is waar Lisbeth Salander naar op zoek is, zoveel is duidelijk na de vorige twee delen. Ze werd jaren geleden ten onrechte opgesloten in een psychiatrische kliniek, en draagt daar nog altijd de sporen van. De vraag is hoe ze recht kan doen geschieden, nu ze in het ziekenhuis ligt met een kogel die uit haar hersenen werd verwijderd als souvenir op het nachtkastje. Gelukkig heeft ze vrienden die haar beschermen tegen een sectie van de geheime dienst, die haar liefst opnieuw zou wegstoppen. Journalist Mikael Blomkvist helpt haar, natuurlijk, maar ook de politiemensen die het onderzoek voeren naar de doden uit De vrouw die met vuur speelde (vergeet vooral niet eerst de andere twee delen te lezen), en zelfs de premier en zijn minister van justitie.

Gerechtigheid overklast zonder moeite beide voorgangers. Het spreekt als geen ander boek het rechtvaardigheidsgevoel aan, en bevat daarnaast zoveel spanning dat de wereld een week lang aan je voorbijgaat. Jammer van een ietwat aanslepende laatste vijftig pagina's, maar de voorafgaande zeshonderd (!) wegen daar ruimschoots tegenop. Hij kan het zelf niet meer horen, maar toch: eeuwige hulde aan Stieg Larsson!

Meer van Stieg Larsson: Mannen die vrouwen haten - De vrouw die met vuur speelde
Links: Larssons homesite - wikipedia - dossier van Ine Jacet - recensies van nu.nl, De Spanningsblog, Blue Owl Books, Guido Huisintveld, Cutting Edge en ezzulia.nl
Google Maps: Gerechtigheid op de wereldkaart

Gerechtigheid van Stieg Larsson - oorspronkelijke titel Luftslottet som sprängdes - verscheen bij Signatuur in 2008, vertaald uit het Zweeds door Tineke Jorissen-Wedzinga.
651 pagina's, isbn 9789056721787

Stephen L. Carter - De paleisraad

Wat? Een schrijver op zoek.

Wie? Stephen L. Carter (1954) is professor in de rechten, columnist en auteur.

Genre: misdaadroman

Sterren: *****

Eddie kon zich er niet toe brengen Nixon te haten en vermoedde dat zijn gevoelens niet veel anders zouden zijn geweest als hij de man nooit had ontmoet. Eddie kon in zijn hart alleen met grote moeite ruimte vinden voor haat, zelfs jegens zijn vijanden. Hij geloofde in gerechtigheid en historische krachten. Hij geloofde niet dat elk probleem kon worden opgelost door de lelijkste namen te bedenken voor de mensen aan de andere kant.

Recensie: Een uitzonderlijk boek in vijf punten.

Eén: Eddie.
Eddie Wesley is een jonge zwarte schrijver. Hij is voorbestemd te trouwen met Aurelia Treene, denkt hij zelf. Maar na lang twijfelen kiest zij voor de vlottere en rijkere Kevin Garland. Aurie is de eerste schim die Eddie najaagt.

Twee: moord.
Slachtoffer is advocaat Phil Castle. Eddie stuit op zijn lijk na het verlovingsfeest van Aurie. Phil heeft een ketting in de hand met een omgekeerd gouden kruis. Even later ziet hij eenzelfde kruis rond de hals van een vrouw die een goede kans maakt presidentsvrouw te worden. Het kruis is voor Eddie een trigger meer te weten te komen over dat symbool, en meteen ook de eerste glimps van een verdoken genootschap.

Drie: familie.
Junie, Eddie's jongste zus, verdwijnt spoorloos. Ze blijkt de leider te zijn van een verzetsgroep die middels gewelddadige aanslagen gelijke rechten opeist voor zwart Amerika. In de jaren vijftig is een gelijke behandeling van negers - de term mocht toen nog gebruikt worden - geen evidentie. Zelfs tot diep in de jaren zestig zijn in de hoogste politieke regionen voorstanders te vinden van de rassenscheiding. Dat vormt geen beletsel voor sommige zwarte families in Harlem stinkend rijk te worden, zij het eerder in het verborgene.

Vier: politiek.
Niet alleen de rassenkwestie vormt de politieke achtergrond in De paleisraad, maar heel de binnen- en buitenlandse Amerikaanse politiek van de jaren zestig. Kennedy en Nixon spelen een niet onbelangrijke rol in het verhaal. Eddie schrijft Kennedy's speechen en verblijft enige tijd in Vietnam, waar hij een hevige tegenstander wordt van de verloren strijd. Dit is faction van de beste kwaliteit.

Vijf: de paleisraad.
Dat alles komt samen in een mysterieuze club van rijken, blank en zwart. Om zijn zus op te sporen moet Eddie eerst voorbij de Paleisraad, en dat is niet zonder gevaar. De FBI komt herhaaldelijk om de hoek loeren, een huurmoordenaar brengt een voor een de leden van de raad om. Maar wie zit in het midden van dat kluwen? Een obsessieve Eddie weet van geen ophouden in deze zorgvuldig georkestreerde en ronduit meesterlijke politieke thriller.

Links: wikipedia (Engels) - uitgeverij Cargo - Jeb leest De paleisraad
Google Maps: De paleisraad op de wereldkaart

De paleisraad van Stephen L. Carter - oorspronkelijke titel Palace Council - is gepubliceerd bij Cargo in het voorjaar van 2009, vertaald uit het Engels door Hugo Kuipers.
588 pagina's, isbn 9789023440284

Jo Nesbø - De sneeuwman

Wat? Een moordende sneeuwman.

Wie? Jo Nesbø (Oslo, 1960) is een Noorse ex-profvoetballer, zanger en thrillerauteur.

Genre: roman

Sterren: *****

'Hoe ouder ik word, des te meer neig ik naar de gedachte dat slecht slecht is, met of zonder geestelijk lijden. We zijn allemaal in staat tot slechte daden, maar dat pleit ons niet vrij van schuld. We zijn eigenlijk allemaal ziek en lijden aan persoonlijkheidsstoornissen. En het zijn nu juist die daden die aangeven hoe ziek we zijn. Iedereen is gelijk in het recht, maar dat is betekenisloos zolang niemand gelijk is. Tijdens de pestepidemie werden zeelui die hoestten, direct over boord gegooid. Natuurlijk werden ze dat. Want rechtvaardigheid is een bot mes, filosofisch bekeken maar ook vanuit de rechtstraak. Het enige wat we hebben zijn gunstige ziektes en minder gunstige ziektes, mijn vrienden.'

Recensie: Wie is die mysterieuze sneeuwman die de ene moord na de andere pleegt in het winterse Noorwegen? Harry Hole wordt persoonlijk uitgedaagd in zijn zevende zaak (de zesde in Nederlandse vertaling). De ex-alcoholicus die al verschillende collega's gedood zag worden en zijn geliefde Rakel naar een ander zag vertrekken, is voor zijn bazen een ongeleid projectiel, maar hij lost wel altijd zijn zaken op. Deze keer doet hij dat zelfs meerdere keren, maar vindt hij toch elke keer nog een los draadje dat het hele onderzoek weer onderuithaalt. Geen mens in heel Scandinavië die zijn speurder zo op de proef stelt als Jo Nesbø doet met Harry Hole. Geen mens op de wereld die met zoveel gemak met zoveel plotwendingen wegkomt als Jo Nesbø. De sneeuwman is bloedstollende wereldklasse.

Meer van Jo Nesbø: De verlosser
Links: Ine Jacet over Jo Nesbø - De Bezige Bij - recensies van crimezone.nl, Blue Owl Books, Nu.nl, Ine Jacet (misdaadromans.nl), Gerd Boeren (ezzulia.nl)

De sneeuwman van Jo Nesbø - oorspronkelijke titel Snømannen - verscheen bij Cargo in januari 2009, vertaald uit het Noors door Annelies de Vroom.
477 bladzijden, isbn 9789023433972

Eraldo Baldini - Zoutgezicht

Het eerste wat ik gewaar word is de Pijn. Misschien heeft die me gewekt. Het tweede is de Duisternis. Of misschien ben ik blind, of ben ik dood. Maar kunnen doden zoveel pijn voelen? Die fysieke pijn? Pas even daarna ruik ik ook de Stank, die weerzinwekkende Stank.
Ten slotte hoor ik een kreet, of iets wat daar op lijkt. Het lijkt meer op het gejank van een dier. Pas na de tweede kreet begrijp ik dat ik het ben.

*****

'Zoutgezicht is terug, en zal niet eerder weggaan voor hij gedaan heeft wat hij moet doen; voordat alle gif en gal waar zijn hart van vol is op de een of andere manier verteerd is. Hij is terug, en begint boosaardig te worden.' Zo bouwt Eraldo Baldini gestaag de spanning op in Zoutgezicht, zijn derde bij Serena Libri gepubliceerde roman noir. Er staat iets te gebeuren, maar je weet niet goed wat. Wat je tegen dan wel al te weten bent gekomen, is hoe Zoutgezicht in zijn benarde situatie terecht is gekomen: Luigi Derigo, aannemer in een Italiaanse stad anno 1699, wordt door zijn eigen neef voor dood achtergelaten in een grafkelder. Een heks redt hem, en smeert zijn gezicht in met een witte zalf, die hem omtovert in een wraakzuchtig, verminkt spook dat alleen maar uit is op wraak. Zal de oude, vriendelijke Derigo opnieuw de bovenhand halen, of worden openstaande rekeningen alsnog vereffend?

Baldini is een meester in sfeerschepping, bleek al uit Mal'aria en Nevel en as. Zoutgezicht is in dat opzicht een hoogtepunt in zijn nog jonge carrière. Hij slaagt erin met weinig woorden, in een ingehouden maar zeer doeltreffende stijl, een inktzwarte stemming te combineren met morele kwesties, een duister stukje geschiedenis en een knap verzonnen plot. Meesterlijk.

Lees meer over deze auteur op Italibro.

Zoutgezicht van Eraldo Baldini - oorspronkelijke titel Faccia di sale - verscheen bij Serena Libri in oktober 2008, vertaald uit het Italiaans door Aafke van der Made.
isbn 9789076270456

Pietro Grossi - Vuistslagen

En toch was alles op zijn eigen manier anders. Van het ene op het andere moment was alles echt. Misschien betekent dat wel opgroeien, dat je beseft hoe de dingen werkelijk zijn. Als je erover nadenkt, is dat even fascinerend als triest, en al weet je nog zo goed dat je niet anders kunt leven, je zegt het toch met iets van weemoed.

*****

Pietro Grossi werd geboren in Firenze, nu 30 jaar geleden, en groeide op in een boerderij in Toscane. In 2006 verscheen zijn eerste boek, Vuistslagen, meteen goed voor een prijs voor schrijvers-onder-de-40 én een nominatie voor de Premio Strega, dat jaar toegekend aan Sandro Veronesi. De Nederlandse vertaling ging helaas onopgemerkt voorbij, en dat is een misser van formaat.

In drie verhalen vertelt Pietro Grossi over volwassen worden. Het eerste verhaal gaat over een bokser die berucht wordt door geen wedstrijden te vechten, maar uiteindelijk toch de confrontatie aangaat. In Paarden gaat het over twee broers, waarvan er één de wijde wereld intrekt en de anders thuis blijft bij zijn paarden. Het derde verhaal is het gekste. Het zou dolkomisch zijn als het niet ook iets tragisch had: een jeugdvriend van Nico denkt dat hij een aap is, en eet rustig pindanootjes op de grond naast zijn bed. Misschien is het altijd zo met jeugdvrienden: ooit maakten ze deel uit van je leven, maar op een dag sta je ernaar te kijken als naar een aap in de zoo. Drie verhalen, zeer eenvoudig verteld, die ontroeren en je af en toe aan het lachen brengen. Verhalen die je doen terugdenken aan hoe het leven moet geweest zijn tussen je kindertijd en het groot zijn in. Prachtig.

Vuistslagen van Pietro Grossi - oorspronkelijke titel Pugni - werd uitgegeven door Van Gennep in 2007, vertaald uit het Italiaans door Mieke Geuzebroek en Pietha de Voogd.
175 pagina's, isbn 9789055157846

Primo Levi - Is dit een mens

Ieder nam afscheid van het leven op zijn eigen manier. Sommigen in gebed, anderen dronken, weer anderen in een laatste hartstochtelijke omhelzing. Maar de moeders bleven op om voor eten te zorgen voor de reis, en de kinderen te wassen, en te pakken, en toen het licht werd hing het prikkeldraad vol kinderkleertjes die waren uitgehangen om in de wind te drogen; ze dachten aan luiers, en speelgoed, en kussens, en al die kleine dingen waarvan ze weten dat kinderen die in elk geval nodig hebben. En wie zou anders doen? Als ze jou morgen met je kind ter dood zouden brengen, zou je het dan vandaag geen eten geven?

*****

Veel mensen, en volken, zijn min of meer bewust de mening toegedaan dat 'elke vreemdeling een vijand is'. Meestal ligt die overtuiging ergens diep weggestopt, als een sluimerend virus; ze komt alleen is losse, toevallige reacties tot uiting en leidt niet tot een samenhangend gedachtesysteem. Maar als dat wel gebeurt , als het onuitgesproken dogma het uitgangspunt van een sluitende redenering wordt, dan staat aan het einde van de keten het Lager. Het Lager is het product van een met uiterste consequentie in praktijk gebrachte levensbeschouwing; zolang die wereldbeschouwing bestaat, dreigen ons de consequenties. De geschiedenis van de vernietigingskampen behoort door ieder mens begrepen te worden als een sinister alarmsignaal. Dat schrijft Primo Levi in zijn voorwoord bij Is dit een mens, het boek waarin hij verslag doet van zijn leven in het vernietigingskamp van Auschwitz. Hij had geluk want de nazi's konden hem nog gebruiken als gratis arbeider. Als je al van geluk kan spreken...

Primo Levi werd eind 1943 opgepakt als verzetsstrijder, naar Auschwitz gestuurd, en pas in januari 1945 bevrijd door de oprukkende Russen. Tegen dan is hij fysiek niet meer dan een schim van zichzelf. Levi vertelt in zijn getuigenis over het dagelijkse leven in het kamp, de schrijnende omstandigheden, de dagelijkse strijd om te overleven. Is dit een mens, vraagt Levi zich af, en daarbij gaat het zowel om de nazi's, die moorden naar willekeur, als om de kampbewoners zelf, die een harde strijd leveren om te overleven en zodra de kans zich voordoet de schoenen stelen van de volgende sukkelaar. Is dit een mens is het ijzingwekkende relaas over de donkerste plaats in het donkerste jaar van de vorige eeuw. Dit lezen is een must.


Is dit een mens van Primo Levi - oorspronkelijke titel Se questo è un uomo - verscheen voor het eerst in Nederlandse vertaling in 1987. De achttiende druk verscheen in 2007 in de Modern Klassiek-reeks van Meulenhoff in 2007. De vertaling is van Frida De Matteis-Vogels.
226 pagina's, isbn 9789029079051

Roslund & Hellström - De uitlevering

Wat? Een dode Amerikaan in Zweden.

Wie? De Zweden Anders Roslund (1961) en Börge Hellström vormen een schrijversduo van politieromans.

Genre: thriller

Sterren: *****

John had geen klok nodig.
Hij wist altijd precies hoe lang hij had gelegen.
Hij keek naar de tl-buis tegen het plafond van zijn cel, het glas was bezaaid met kleine, zwarte vlekken. Vliegen die naar de lamp waren gevlogen die altijd aan was, die te dichtbij waren gekomen en door de hitte waren verbrand. De eerst nachten had hij zijn handen voor zijn ogen gehouden, niet alleen vanwege de angst en alle nieuwe geluiden, maar ook vanwege de lamp die nooit uitging, het was moeilijk om te ontspannen als het licht de duisternis verdreef.
Hij zou ernaar moeten kijken tot het voorbij was.

Recensie: Een dode die een zatlap een klap geeft op een Zweedse boot, het gebeurt niet alle dagen. Zeker niet als de dode in kwestie zeven jaar geleden overleed in zijn cel in Ohio, net voor hij zou worden terechtgesteld wegens moord. Politieman Ewert Grens en zijn team zitten dus opgescheept met een levende ter dood veroordeelde, die misschien niet eens schuldig was aan moord. Maar het machtige Amerika staat al aan de deur te kloppen voor een snelle uitlevering. De dodencel wacht voor een tweede maal.

Roslund & Hellström nemen de lezer afwisselend mee naar Marcusville, Ohio, waar jaren geleden een ter dood veroordeelde wist te ontsnappen, en de haat van de vader van de vermoorde vrouw nog altijd even groot is. En dan weer over naar het vredige Zweden, waar de doodstraf allang niet meer wordt uitgesproken. Waar een nukkige Ewert Grens zijn tijd verdeelt tussen politiezaken, bezoeken aan zijn verlamde vrouw, en luisteren naar ouderwetse cassetjes. Waar de publieke opinie zich verzet tegen de uitlevering naar een zekere dood. En waar de politiek, zoals overal ter wereld, onder druk staat van die ene overblijvende supermacht.

Als ik een bokser was, en het duo Roslund-Hellström mijn tegenstander, dan was De uitlevering een zuiver geplaatste uppercut. Eén die je vloert en uitgeteld op de mat achterlaat. Roslund & Hellström grijpen je naar de strot met een nagelbijter over een beladen maatschappelijk thema, met ook nog eens het fijnste politieteam van Stockholm in de hoofdrol. Het einde wringt weliswaar een beetje, maar niemand is perfect. Laat ons zeggen dat ik na de uppercut nog net de kracht overhou om mijn tong uit te steken. In de hoop dat ze mij daarvoor in de toekomst nog een paar uppercuts willen verkopen.

Links: de site van beide heren - Blue Owl Books over Roslund & Hellström - een interview bij Ezzulia - recensies van Moet je lezen!, De Spanningsblog, Ine Jacet, BlueOwl, de Volkskrant en crimezone.nl
Google Maps: De uitlevering op de wereldkaart

De uitlevering van Roslund & Hellström - oorspronkelijke titel Edward Finnigans upprättelse - werd begin 2008 uitgegeven bij De Geus, vertaald uit het Zweeds door Corry van Bree. 415 pagina's, isbn 9789044510300.