Tom Holland - De gang naar Canossa

Op de Tempelberg, waar naar voorzegd aan het einde der dagen de antichrist zou verschijnen in vreeswekkende, vlammende luister, bleef alles stil. Het bloedbad op de tempelrots was gruwelijk geweest en geen levend wezen roerde zich er nog. De lijken begonnen al te stinken in de zomerhitte.
De antichrist was niet verschenen.

***

Canossa, een dorp van 3500 zielen in Noord-Italië, zal niet velen bekend in de oren klinken. En toch begon volgens Tom Holland net daar de Westerse revolutie. Meer dan de reformatie is de 'gang naar Canossa' van de Duitse keizer Hendrik IV tot aan de burcht waar paus Gregorius VII verbleef, het beginpunt van de scheiding van kerk en staat, zoals we die nu min of meer kennen. Tot de jaren rond de eerste eeuwwende was de keizer - eerste de Franse, later de Duitse - de aardse vertegenwoordiger van God en verdediger van zijn belangen, meer dan de paus zelf, die vaak door de keizer werd aangesteld. De periode van pakweg 900 tot 1100 waarin deze omwenteling zich begon af te tekenen, was ook de periode van de verspreiding van het christendom over heel Europa, tot in het woeste land van de Noormannen. Ondertussen blijft de lang verwachte komst van de antichrist uit. De duizendste verjaardag van Jezus leek nochtans een uiterst geschikt moment.

Het was mooi geweest als Holland het belang van de strijd tussen Hendrik en Gregorius wat prominenter had kunnen uitspelen. Niet dat De gang naar Canossa niet boeiend zou zijn - de geschiedenis bevat een schat aan verhalen over verraad, overspel, plunderingen, overmoed, en wat nog meer - maar de samenhang is toch niet die van Hollands vorige boeken Rubicon en Het Perzische vuur. In zijn volgende boek, Het vierde beest, al aangekondigd bij dezelfde uitgever, zal Holland het hebben over het ontstaan van de islam. Benieuwd wat dat zal opleveren.

De gang naar Canossa van Tom Holland - oorspronkelijke titel Millennium - verscheen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep in 2009, vertaald uit het Engels door Christien Jonkheer.
474 blz, isbn 9789025364038

Jo Nesbø - De vleermuisman

'Police officer, are you?'
De pascontroleur keek op van het speciale visum en staarde hem onderzoekend aan, maar de samengeknepen lippen waren weg.
'Ik hoop niet dat er een paar Noorse blondines zijn vermoord?'
Ze lachte schaterend terwijl ze vrolijk dansend met de stempel over het speciale visum ging.
'Well, just one,' antwoordde Harry Hole.

***

Intussen zijn we al in blijde verwachting van Harry Hole nummer 9, maar dit is waar het allemaal mee begon voor ex-profvoetballer, zanger en bestsellerauteur Jo Nesbø. Na een eerste druk in 2000 brengt uitgeverij Cargo deel 1 in een nieuw jasje op de markt. Het verhaal speelt zich volledig af in Australië, land van inwijkelingen. In Sydney, de multiculturele stad bij uitstek en naast San Francisco de homo-hoofdstad van de wereld, is een Noorse blondine vermoord. Harry Hole wordt eropuit gestuurd om te helpen bij het onderzoek. Hij vormt een team met Andrew Kensington, een van de weinige aboriginals bij de politie.

Harry Hole is al herkenbaar als de man die we in de volgende boeken hebben leren kennen. Nogal zelfdestructief om te beginnen: de drank brengt hem meerdere keren op de rand van de afgrond. Maar ook een menselijke politieman, die fouten maakt, en zich meermaals op het verkeerde been laat zetten. Dat zal de lezer verder niet zo erg vinden, want de plotwendingen worden er alleen maar adembenemender door. Hoewel die in De vleermuisman nog net iets minder beangstigend zijn.

De vleermuisman van Jo Nesbø - oorspronkelijke titel Flaggermusmannen - verscheen bij Cargo in 2011, vertaald uit het Noors door Annelies de Vroom.
378 blz, isbn 9789023464204

Laurent Binet - HhhH

Het is ongelooflijk hoe vaak je bij de bestudering van de politiek van het Dritte Reich en met name waar die politiek het meest angstaanjagend is, Heydrich aantreft als het centrale punt waar alles van uitgaat.

****

Eerst de inhoud. HhhH is een roman over Reinhard Heydrich, Himmlers rechterhand ("Himmlers hersenen heten Heydrich"). Grote baas van de SD en de Gestapo, Reichsprotektor van Bohemen en Moravië (oftewel Tsjechië), en een van de architecten van de holocaust. Door hem begane of bevolen wreedheden leverden hem bijnamen op als De Slager van Praag en Het Blonde Beest. Tot halverwege 1942 drukt Heydrich een stevige stempel op de politiek van het Derde Rijk. Tot 4 juni van dat jaar, om precies te zijn, want dan bezwijkt Heydrich aan zijn verwondingen na een aanslag in Praag door een Tsjech en een Slowaak, uitgezonden door de regering in ballingschap. Binet beschrijft zowel Heydrichs schrikpolitiek en de voorbereidingen van de daders als de aanslag zelf, om te eindigen met de verschrikkelijke wraakacties van het Duitse regime.

En dan, niet minder belangrijk, de vorm. Binet wil zo min mogelijk afwijken van de feiten, want Gabčik en Kubiš zijn personen, geen personages. Het is bijna non-fictie, maar wel in een uitgesproken literaire stijl. Binet vertelt niet alleen over Heydrich, Gabčik en Kubiš, hij vertelt ook over het schrijfproces, over welke informatie hij op welke plaats heeft gevonden, zich soms zelfs verontschuldigend als hij een dialoog bijeen heeft gefantaseerd.

Ook ikzelf, zegt Binet, ben geen personage in de roman, maar een persoon. Binet leeft mee met die twee parachutisten, en dat voel je. De persoonlijke fascinatie voor de hele geschiedenis komt bovenop de kille feiten en versterkt de impact nog. HhhH is een van die zeldzame kippenvelromans.

HhhH van Laurent Binet - oorspronkelijke titel HHhH - verscheen bij Meulenhoff in 2010, vertaald uit het Frans door Liesbeth van Nes.
347 blz, isbn 9789029086851

Alan Hollinghurst - Kind van een vreemde

George en Cecil stonden arm in arm buiten te wachten in het zachte licht waarin het pad baadde, afstekend tegen de duisternis, en Daphne stond met wijd open ogen vlak achter hen en vervulde in die sketch de bijrol van degene die hen had gevonden. Freda had even het gevoel dat Cecil George leidde, in plaats van dat George zijn vriend kwam voorstellen; en Cecil zelf, die over de drempel stapte in zijn lichte linnen kleren en met de hoed in de hand, maakte een merkwaardig zorgeloze indruk. Het leek alsof hij binnentrad vanuit zijn eigen tuin.

****

In 2004 kreeg Alan Hollinghurst de Man Booker Prize voor het magnifieke De schoonheidslijn. Zeven jaar hebben we moeten wachten op zijn nieuwe roman, deels geschreven bij Passa Porta in Brussel, en ook deze keer genomineerd voor de Booker Prize. Hoofdpersonage in Kind van een vreemde is Cecil Valance, of beter de schim van Cecil Valance. Al tijdens zijn leven is hij moeilijk te plaatsen, en dat wordt er na zijn dood niet makkelijker op.

Cecil is een jonge dichter die gaat logeren in het landhuis van zijn vriend en minnaar George. Het is 1913, en de twee moeten opletten dat ze niet te veel in de kijker lopen. Op het einde van het verblijf schrijft Cecil een gedicht voor George' zus Daphne, een bakvis van zestien die verliefd op hem is geworden. Na de Eerste Wereldoorlog, waarin Cecil is omgekomen maar zijn gedicht ontsterfelijk is geworden, gaat het leven verder. De focus verhuist naar Daphne, sinds haar huwelijk met Cecils broer de nieuwe Lady Valance. Verschillende biografen houden zich door de jaren heen met Cecil bezig, al is dat niet altijd naar de zin van de familie.

Als Kind van een vreemde iets duidelijk maakt, dan is het dat de geschiedenis nooit het hele verhaal vertelt. Opvattingen veranderen voortdurend, zoals bijvoorbeeld de perceptie van homoseksualiteit doorheen het boek verandert: van het verborgene van begin vorige eeuw tot de eerste homohuwelijken van begin deze eeuw. Tegelijk wordt het voor de opeenvolgende biografen gemakkelijker pikante details te onthullen, echte of vermeende. Toch blijft Cecil tot op het einde de schim die hij was toen hij langs de tuin Two Acres binnenstapte. Hollinghurst laat de verbeelding van de lezer werken, en dat is goed zo.

Kind van een vreemde van Alan Hollinghurst - oorspronkelijke titel The Stranger's Child - verscheen bij Prometheus in 2011, vertaald uit het Engels door Ton Heuvelmans en Edzard Krol. 
496 blz, isbn 9789044618303

Sandro Veronesi - In de ban van mijn vader

In een vlaag van waanzin heb ik de cheque overhandigd aan de moeder van het kind in coma. Een groots gebaar - ontroering alom - ook al sloeg het nergens op, want de vrouw maakte in het geheel geen armoedige indruk en dat geld kon geen enkele bijdrage leveren aan de oplossing van haar probleem. Of wel?

***

Een voorproefje op Kalme chaos zou het kunnen zijn, deze In de ban van mijn vader. Centraal staat ook hier een vader-zoon-relatie, al is in dit geval de vader al overleden. Kinderboekenschrijver Gianni Orzan krijgt van een volslagen vreemde te horen dat zijn vader een spion was voor de Russen, een undercoveragent met als opdracht een hoge positie te verwerven binnen de Italiaanse defensie. De ontmoetingen met zijn vaders onbekende vriend hebben iets bedreigends. Gianni evacueert zijn gezin naar zee en gaat alleen in zijn appartement in Rome de confrontatie aan, met die man die steeds ongevraagd komt opduiken, met zijn writer's block, met zijn vrouw, en uiteindelijk ook met zichzelf. Sandro Veronesi toonde zich ook in 2000 al een uitstekende romancier (zoals dit jaar nog eens bevestigd met XY), al verdwijnt de spanning gaandeweg uit het verhaal.

Meer over Sandro Veronesi bij Italibro.

In de ban van mijn vader van Sandro Veronesi - oorspronkelijke titel La forza del passato - verscheen bij Bert Bakker in 2001 (achtste druk bij Ooievaar, 2006), vertaald uit het Italiaans door Rob Gerritsen.
255 blz, isbn 9057138069

Wim Helsen - Het uur van de prutser

ge hebt het verdiend, vriend
vanavond moogt ge nog eens lachen
lekker lachen
zonder te moeten denken
en ik kan u verzekeren, kameraad
ik heb voor u de man gevonden die het
doet gebeuren
een lolbroek van de bovenste plank
een grappentrommel zonder weerga
een entertainer bij wie het geen twee seconden
stil zal zijn

***

Wim Helsen. Je adoreert hem, óf je zou liefst die muts van 'm over zijn kop trekken zodat je 'm niet meer moet aankijken. Dat was al zo in De vrienden van de poëzie, de dagelijkse afsluiter van Man Bijt Hond, in Het programma van Wim Helsen op Canvas, en zeker in zijn theatershows. Het zal wel de pseudo-onbescheidenheid zijn die velen de kast op jaagt. Voor de échte liefhebber is er nu ook een boek: Het uur van de prutser, de uitgeschreven versie van de gelijknamige theatershow, compleet met regie-aanwijzingen. We trappen wellicht een open deur in als we zeggen dat de show beter is.  Het is de herinnering aan de show die doet glimlachen, meer dan de dialoog die je voor je ziet. Het uur van de prutser is een hebbeding, voor de échte fans.

Het uur van de prutser van Wim Helsen verscheen bij De Bezige Bij Antwerpen in 2011.
126 blz, isbn 9789085422662

Holt & Holt - Hartslag

Sara Zuckerman was nu achtenveertig, en niet één patiënt was onder haar handen gestorven. Soms stierven ze later; sommigen wáren niet te redden. Ze waren ziek; de harten die ze repareerde waren soms zo beschadigd dat niemand hun eigenaren zou kunnen redden, zelfs de beroemde Sara Zuckerman niet. Maar ze stierven niet op de tafel, waar zij verantwoordelijk was.

***

Holt is een waardevolle merknaam in thrillerland (zie ook Wat nooit gebeurt, Hoogtelijn en Wees niet bang). De voormalige Noorse minister van justitie schrijft goede misdaadromans, misschien niet wereldschokkend, maar toch altijd gedegen vakwerk. Nieuw is dat Anne nu ook broer Even inschakelt. Hij is civiel ingenieur en cardioloog in een ziekenhuis vlakbij Oslo. Het hoeft niet te verwonderen dat Even zijn expertise inbrengt in een medische thriller. Verrassender is het financiële staartje.

Zonder al te moeilijke termen te gebruiken (je leert ze wel kennen als je het boek leest): een cardiologe en haar assistent komen een soort virus op het spoor dat pacemakers tilt doet slaan, waardoor de patiënt twee dagen na de inplanting alsnog overlijdt. Wie heeft het virus in omloop gebracht? De Holts volgen de zoektocht van de twee artsen, en wisselen die af met reisjes naar de Verenigde Staten, waar de baas van 's werelds grootste fabrikant van medische toptechnologie woont en werkt.

Anne Holt heeft, los van het thrilleraspect, altijd wel iets relevants te vertellen. Dit keer gaat het over ethiek in de zakenwereld, en over welke risico's het rijke Noorwegen neemt door haar oliegeld te beleggen in aandelen. Het verhaal is gedegen als altijd, maar deze keer wellicht iets te technisch voor de gewone sterveling.

Hartslag van Holt & Holt - oorspronkelijke titel Flimmer - verscheen bij Cargo in 2011, vertaald uit het Noors door Carla Joustra en Ingrid Hilwerda.
415 blz, isbn 9789023463603